(e
ûe
in
ASPECTEN van het PROBLEEM
SAMENWERKEN
et Prof.Dr. BC,
LIEVEGOED
Verslag van de voordracht en discussie
„gehouden door Prof „Dr. B EI. Lievegoed,
bijzonder hoogleraar vanwege de Stich=-
„ting tot bevordering der Sociale Peda.
No. 41
U.D.C,. 65.012,6
Gemeenschapveli jk Informatie en Documentatie bureau ;
_- voor Organisatiewerk in de Rijksdienst, °
‘ tgeCravenhage 1958,
gogie aan de Economische Hogeschool te
Rotterdam, voor de organisatie-adviseuúrs -
van de Rijksoverheid op 1 maart 1957. -
Ned, Paedagogise! hi Iinstituut
(
in
ENKELE ANDERE GROEPSVORMEN
DISCUSSIE, …
De informatiefase.
De besprekingsfase,..….… ..c.rs tiens ensen G
De besluitvormingsfase,,.; wee ee
De samenvatting...
INTERACTIE PROBLEMEN, . n
brneneersereerersteereseceveerll
“Psychologische. weerstanden... suervsrser sen dl
Oorzaken... oe eo ooe sees se ereerveenderl2 |
Leiderschapsfuncties,:..... :
se eee e weide ede ld.
ë Oee
brnnanseersserrseerververl6.
De directe en de indirecte BLOePsse ineens ne LÓ-
De korte en de lange STOODe saven aenescens l7
Stotopmerkingen.
veeers eertse verseeverarel8 «
eosevees eu Deer aes es se Belen een he RE
o= 0-0
Ce osse sense eeen 4. 5
2m
SYLLABUS
Samenwerking wordt daarom steeds weer als een behoefte en
een noodzaak beleefd, omdat het oude patroon van leiding geven,
waarbij de leider de, deskundige was op alle gebieden, niet meer
functioneren kan, Oe
Er ontwikkelt zich een nieuw patroon waarbij samenwerking,
horizontaal en verticaal, noodzakelijk wordt om de steeds inge=
wikkelder wordende differentiatie van deze samenleving te kunnen
besturen.
Samenwerking heeft een aantal directe en indirecte aspecten,
die een gebied bestrijken vanaf de bespreking binnen de zicht-
bare groep, tot aan de organisatie van samenwerkende groepen en
“beleidsvorming door samenwerking toe, Deze aspecten zijn princi=
pieel bestudeerbaar, maar wat meer betekent, er zijn wegen om
door oefening en Kennisvermeerdering op dit gebied de eigen so=
ciale vaardigheid te verhogen.
… Onder sociale vaardigheid verstaan wij het complex van ver= …
mogens waardoor men zelf kàn samenwerken en anderen in hun samen= _
werking leiding kan geven, De cefenschool voor deze vorm van socia=:
le vaardigheid is nog altijd de directe groep. Hierin kan zicht-
baar worden welke resultaten verschillende vormen van leiderschap
geven,
Het zorgvuldig behandelen van de procedure van probleemeplos-
sings informatie- besprekingr besluitvorming- kan een steun zijn ©
om een functioneel, doelgericht werken van de groep te bevorderen,
Samenwerking naar een |doel ontstaat pas als de groep het doel
als haar doel aanvaardt en duidelijk ziet,
Ditzelfde geldt ook daar waar de groep bestaat uit vertegen-
woordigers van verschillende organisaties, Het gevaar is hier dat
de "samenwerking" ontaardt lin een strijdgroep, waarin ieder zijn
doel nastreeft. Verbetering is pas te krijgen als de groep de
criteria gevonden heeft, die de gemeenschappelijke criteria kun=
nen zijn om mogelijke besluitvorming te toetsen,
Samenwerking, gezien als een groep mensen op weg naar een
gesteld doel, heef t persoonlijke aspecten voor een ieder, en ar= —
beidsaspecten die met het gestelde doel samenhangen.
Sociale vaardigheid in samenwerking bestaat uit de kunst om
beide groepen van problemen te hanteren in de vele situaties waar-
in samenwerking noodzakelijk is, Dit is vooral moeilijk in een
formele, hiërarchische organisatie.
Van deze situaties zullen besproken wordens
de samenwerking met collega's op horizontaal niveau
als chef
als ondergeschikte
met adviserende functionarissen
van verschillende organisaties (c.q. departementen),
= 0 =0=-0=
tr
ha
“wil aangaande het probleem “samenwerken! nu geen uitvoerige theo=
‘ „reiken, Wanneer men doel en weg duidelijk ziet Zullen veel minder
„ interacties nodig zijn‘ om het doel te bereiken dan wanneer een
ASPECTEN VAN HET PROBLEEM SAMENERKEN. —
ed Mijne heren,
Samenwerking is eén “probleem dat, zoals ik in de. syllabus.
gezegd heb, in de tegenwoordige tijd. älárom zo belangrijk is.
= en nog belangrijker zal Worden had omdat steeds meer vraagstukken,
‚ die vroeger. door een enkel mens konden worden overzien, ‘tegen="
woordig door groepen van mensen samen behandeld moeten worden, Ek
retische beschouwingen voor u houden, maar het bezien vanuit ver=
schillende gezichtspunten, om .na.te gaan of. daarin een zekere.
structuur is te ontdekken, — |
Laat ik mogen uitgaan vän een zeer eenvoudige, directe, sis
tuatie n.l.-een groep. mensen die een gemeenschappelijke taak op _
zich neemt, welke daarin bestaat, dat tot een gezamenlijk besluit „Es
„moet worden gekomen of een gemeenschappelijk advies moet worden
uitgebracht, In deze zeer bepaalde, concrete situatie hebben we
te maken met twee groepen van problemen Le 1. problemen die samen= …
hangen met de groep en problemen die samenhangen met het doel.
De eerste groep problemen is die van de krachten, welke wer-
‘ken tussen mensen die samen een zeker doel willen bereiken, de
psychologische problemen die samengaan met de interactie tussen
mensen, De tweede: groep is die van de problemen, welke verband
houden met het stap voor stap gaan van de weg naar het doel, de.
problemen van het geven van structuur aan de samenwerking. Laat
‘ik beginnen met de tweede groep, dus met de structuurproblemen
m.b.t. de samenwerking.
STRUCTUURPROBLEMEN.
Ik meen dat als men aan een groep; aan een team van mensen …—…—
dat, ‚naar een bepaald doel.wil werken, een bepaalde structuur voor
hun werkzaämheden heef t gegeven, men eigenlijk het belangrijkste
van de sâmenwerking.-bereikt heeft. Hen heeft dan nel. bereikt dat ak
‚die groep in staat is geweest om het gemoonschappelijke doel äui-
- delijk te zien en om een weg uit te stippelen om dàt doel te be= zn
groep doel. en veg niet duidelijk ziet, Ne EA zi
In onderstaande: ‘tekening vindt u in beeld. gebracht links de
groep en rechts het doel dat bereikt moet: worden, beide verbonden dn Ee
ze door ee
door de weg, die naar het doel voert,
weg naar het doel
In de eerste fase moet de aen het doel gaan zien, d.w.z,
in de voorstellingswereld van de met elkaar samenwerkende personen
nn
De tweede fase bestaat hierin dat het doel in bespreking wordt
gebracht. In deze bespreking gaat het om het uitwisselen van
standpunten, het stellen van de gezichtspunten die het probleem
bevat, het uiten van meningen pro en contra en tenslotte om een
‚ oordeelsvorming bij de deelnemers,
In de derde fase komt men .— via de bespreking = tot de bee
„ Sluitvorming, als sluitstuk van die besprekingen.
De informatiefase.
OEM LEL ASS
Deze drie belangrijke fasen of stappen kunnen weer worden
onderverdeeld. Laat ik beginnen met het eerste onderdeei van de
eerste stap, m.l. de informatie zelve. De informatie is een zeer …
belangrijk element in de samenwerking. Over die informatie is heer
wat te vertellen, veel meer dan ik vanavond voor u kan doen.
Hoe vanzelfsprekend het ook schijnt te zijn dat, als men een
groep een bepaald doel stelt, die groep daaromtrent dan ook behoor=
lijk moet worden geïnformeerd, het is een feit dat tegen deze van-
zelfsprekende regel herhaaldelijk wordt gezondigd. Daar is een
aantal redenen voor, alsook voor het feit dat informatie vaak zeer
slecht overkomt, Een aantal psychologische en technische redenen
is er ookzaak van dat een behoorlijke doorstroming, een behoorlijk
functioneren van informatie wordt belemmerd.
Een eenvoudige psychologische reden daarvoor is dat het be-
zit van informatie macht betekent, Als ik iets weet, dat een an-
ú
der. niet weet, aad heb ik een. zekors. ‘mäicht, “dan verkeer die in een
gl5 : bepaalde situatie, waardoor ik belangrijk ben. De mens die infor= 5
matie: bezit koestert deze vaak. alsof het een geliefkoosd kind was zn *
en staat ‘haar daarom liever niet af. Naast de. dikwijls. grote PSy=
“chologische weerstand ‚om informatie af te staan iser de neiging Ì
om informatie maar haf te geven, soms vergezeld van enkele aan= _
duidingen waaruit de ander moet. blijken dat men nog wel meer weet,
maar niet geneigd is dit té vertellen. Het bezit van informatie
Er qa machtsfactor, inderdaad 8én van de psychologische redenen
waarom de informatie vaak niet of niet volledig wordt doorgegeven.
De informatie stroomt in eer: bepaälde lijn van de een naar
de ander. Dit feit is er oorzaak van datde informatie nerhaalde-
lijk wordt gezeefd, Bij elke stopplaats onderweg heeft een zekere
selectie plaats, die met een of andere reden wordt gemotiveerd bv.
met “daar kan ik mijn chef toch niet lastig mee vallen.' Vaak
blijft dean op elke plaäts een klein stukje informatie achter; zoe
dat er ten slotte maar weinig over blijft, leder meent dit te=
recht te doen, en meent ook dat tot zijn plicht en verantwoorde
“lijkheid behoort om de informatie op zijn niveau gedeeltelijk 35
vast te houden, In werkelijkheid zijn het gewoonlijk psychologi=
sche redenen die daartoe leiden, OO
Een andere reden waarom informatie dikwijls slecht tot haar
recht komt is dat het ontvangen van informatie een bepaalde ver-
antwoordelijkheid meebrengt, Als iemand van iets afweet is hij
tevens vaak verantwoordelijk, Men hoort wel dat iemand zegt, T., e, in
'ik wil er niets van weten, dan heb ik er ook niets mee te maken wee
in, en draag er geen verantwoordelijkheid voor." Ik acht de psycho-
| logische afweer om informatie te ontvangen minstens even groot
ais dte om informatie door te geven, Dit speelt in het organisa=
torische leven een grote rol.
Naast deze twee fundamentele psychologische remmingen om
informatie te laten doorstromen is er ook een technische, Van de —
informatie, die iemand heeft over te dragen, heeft hij een be=
paalde voorstelling. Met behulp van de taal moet hij.deze infor-
matie aan de ander overbrengen; die zich daarvan echter een
eigen voorstelling vormt, Elke informatie vindt daarom in een Eer
‘dubbele vertaling plaats en is daarom een bron van misverstand,
De informatiegever zal zijn voorstelling in zodanige “bewoordir=
dt sij n he Lems gen trachten” te vatten dat het beeld Zo goed mogelijk overkomt,
“maar hij ‘zal bepaalde dingen zò vanzelfsprekend vinden, dat hij dn
ze de ander niet mededeelt. De ander, die de verzwegen. dingen
be
in het geheel niet vanzelfsprekend vindt, vertaalt de informatie
binnen zijn eigen wereldbeeld, binnen zijn eigen kader van erva-
ringen, geeft dus zijn eigen vertaling aan de hem doorgegeven in=-
formatie, Dit feit doet zich al bij een eenvoudige vorm van in-
formatie voor, b.v. bij een niet ingewikkelde werkopdracht,
Onderstaand schema moge ter verduidelijking dienen.
Tenn |
stelling de vergelijking daarvan geeft
\ ) verschillen te zien
p .
taal.
die ver-
Istaan wordt
door de
ander
Onderzoekingen betreffende de veranderingen welke de infor=
matie ondergaat wanneer zij langs een aantal personen wordt ge=
voerd, hebben geleid tot de conclusie dat er een zekere wetmatig-
heid in die veranderingen valt te constateren. Men constateerde
dat die veranderingen konden worden gerubriceerd in drie catego-
rieën, n‚l, in simplificatie, dominantie en rationalisatie.
Onder simplificatie versta ik het verschi jnsel dat een in=
formatie eenvoudiger wordt doorgegeven naarmate zij verder van
haar bron afgeraakt, Een informatie welke uitvoerig is bij de
aanvang, is b.v, bij de zevende man veel korter geworden, omdat
er bepaalde details uit zijn weggelaten. Maar niet alleen dit,
zij Îs ook van karakter veranderd, omdat bepaalde elementen in
het geheel een zekere demtaentte heef t gekregen doordat de infor
mant de nadruk op bepaalde facetten heeft gelegd, Bovendien
treedt vaak rationalisatie op, d.w.z. men heeft er enige motive-
ring aan toegevoegd, die de informatie rationeel doen schijnen.
U zult dit verschijnsel ook wel eens hebben ervaren. Wanneer
b.v. A zegt tegen B dat hij in de krant heeft gelezen dat het
zoveelste schip weldra de haven van Rotterdam zal binnenlopen
en ook, dat de silo's dit jaar nagenoeg vol zijn, dan is er gro=
ta
nn
te
te kans, dat B tegen. oj vertelt dat len silo! s “vol zijn, zodat het.
“zoveelste schip waarschijnlijk niet zal kunnen worden gelost. Aan
zijn informatie, die bovendien van die van ‚À afwijkt, voegt B een Ln
verklaring toe, die hij logisch acht.
Het zuiver houden van de informatie is inderdaad een groot.
probleem dat niet alleen bij mondelinge informatie voorkomt. Ook
_… wanneer informatie via stukken, dus schriftelijk-wordt gegeven is
dit probleem aanwezig. “Ook die stukken worden immers weer geïn=…
terpreteerd; die interpretatie komt dan veelal in potlood of in
rode inkt in de marge te staan of DIE jet uit” onders trepingen van
bepaalde gedeelten. Het valt gewoonlijk, niet moeilijk de ver=.
schijnselen. simplificatie, dominantie en rationalisatie in.
schriftelijke stukken aan te wijzen:
Wij hebben roods- gezien dat een groep als groep een taak
_ heeft. Laat ik eens als: voorbeeld nemen een groep staffunctiona=
rissen, specialisten, die een bepaald advies moeten uitbrengen
over een probleem dat zij samen moeten bestuderen. We hebben tem:
vens gezien dàt hun in de eersté plaats duidelijk moet zijn wat.
de opdracht van de groep inhoudt en dat zij dienaangaande de no-
dige informatie moeten: ontvangen, «
Wie geeft deze informatie? De informatie zal gewoonlijk gen 8
„geven worden door degene, die formeel de voorzitter van de groep
is, Wanneer de voorzitter. bij de aanvang. van de eerste samen-
komst zou zeggen “mijne heren, zoals u weet zijn wij bijeen ge-
komen voor die en die opdracht. Wie van u mag ik het Woord. ge-
‚ ven?! dan heeft. hij al een eerste fout gemaakt; een fout die kan
leiden tot velerlei meningsverschillen onder de groepsleden.
„Waarom? Omdat het geven van de informatie alleen niet vol=-
„doende is. Áls een groep inderdaad wil samenwerken ishet absò- E
Tuut noodzakelijk — en daarvoor moet een behoorlijke tijd worden.
uitgetrokken = om te controleren of de gegeven informatie goed …
is aangekomen, Dat kan men niet bereiken door de informatie te
herhalen met dezelfde of met andere woorden, omdat daardoor de
voorstelling bij de anderen zich meestal niet wijzigt zodat
eventuele misvattingen blijven voortbestaan, Om te controleren
of. de informatie door de groep in een bepaalde concrete situatie
wordt begrepen is het nodig de groepsleden te betrekken. in een
korter of langer gesprek over de inhoud van de opdracht en. van: ij
de informatie, Deze fase zou. ik controlefase van- de. informatie
Se willen hee
AN
willen noemen, het tweede onderdeel van de eerste stap.
Ik heb eens in een rollenspel van een bepaalde groep meegen
maakt dat een bepaalde informatie werd gegeven en dat in de loop
van de daarop volgende bespreking reeds enige besluiten waren ge=
nomen, toen een van de leden zei: "kan het niet zus of zo?!" De
voorzitter zei daarop dat dit niet kon, omdat hij bij het begin
van de bijeenkomst had gezegd dat het zo en zus was. Het be trok=
ken lid zei toen dat hij dit niet had gehoord, maar dat hij vond
dat de zaak dan wel anders lag dan hij had gemeend, Het resultaat
was tenslotte dat de bespreking opnieuw begon. Dergelijke situa-
ties komen bij herhaling voor, Men zal echter nooit samenwerking
krijgen, in welke groep van mensen ook, als zij niet het gemeen=
schappelijke probleem, ieder voor zich, als hùn probleem van het
ogenblik zijn gaan zien en zich niet met dat probleem hebben gee 7
ïdentificeerd, Het spreekt vanzelf dat daarvoor tijd nodig is.
De besprekingsfase
Met de informatie en de controle op de juiste doorgifte er-
van zijn we gekomen aan het eind van de eerste fase en treedt de
volgende in, De tweede fase begint, beter gezegd behoort te bee
ginnen, met het bepalen van de criteria.
Daarvoor behoort de voorzitter te zorgen, want de groep be
gint daar veelal niet mee, Dat ie niet zo vreemd. De groepsleden
staan meestal niet op dezelfde wijze tegenover het probleem, on=
dervinden niet dezelfde gevoelens en bezien het meestal van uit
afwijkende gezichtspunten, Ook de mentaliteit van de groepsleden
is niet dezelfde. Er zijn b‚v. actieve en passieve. De actieve 7
komen al spoedig met voorstellen voor de oplossing van het pro=
bleem. Zij willen zo spoedig mogelijk tot besluiten komen, zon-
der zich om de bestudering van alle zijden van het vraagstuk te
bekommeren. De kans is groot dat zij zich ook omtrent de juist
heid van de informatie niet veel zorgen maken,
Bij elke bespreking, die in de tweede fase is gekomen, is
het dus nodig allereerst de eriteria te stellen; daaraan moeten
de mogelijke oplossingen voldoen,
Stelt u zich eens voor een groep van tien mensen, leden van
de ondernemingsraad, Zij zijn bijeengekomen om de inrichting van
een nieuwe kantite te bespreken en daaromtrent de directie; die
op de begroting daarvoor f 25.000 heeft gevoteerd, van advies
_ te
te äienen. Welke. zijn in dit ‚geval. d er teriaf.
terium. is de’ hoeveelheid gel welke. beschikbaar is) dus. £ 25. oons
„Het volgende eriterium zal: zijn het doel waarvoor. de kentino ge
“bruikt zal worden, Wanneer we. aannemen. dat. net bedrijf. een 300
ida telt dan. tijst de vraag. of alle 300. man er: tegelijk in moeten.
kunnen; of. dat het mogelijk. is met eon kleinere ruimte “te vol=
staan, omdat verwacht nag wörden dat er niet meer. dan 80, hoog- He
stens” 90. man, togelijk van. de kantine gebruik. ‘zullen maken. Stelt
mên zich voor dat de mensen er alleen maar: gen. boterham eten « en
‚een kop koffie drinken. of stelt men. zich voor. dat: er: ook de me
sonoelsvereniging "avond: jos" geeft. Id: het: laatste. geval. moet,
Ì J
men. ramen hoeveel mensen. op. die. avondjos) kunnen worden verwacht
en zal men over een toneeltje moeten beschikken; ook een buffet. on
kan dan niet gemist worden: Er zullen nog. wel meer. eriterie Zijn ia
: b.v: of. een garderobe nodig Et doch daarover wil. ik au. niet en
RER gn en der. spreken. 7 | 5 Se Een
e S, Het Steiren van de eriteria Bn het begin, van de, bespreking Ë
ee Et Or heeft het voordeel dat. ait. een: belangrijke bekorting. van de B
ae spreking oplevert. Alle mogelijke wilde voorstellen. kunnen dan Ee
“terzijde worden. geschoven, mét de: motivering dat zij niet aan a
bepaald ertteriun voldoen, ‘Hen: ander voordeel van. hèt stellen van.
de criteria is dat het eigenlijke. probleen daardoor structuur Me
| krijgt, zodat ook de. lauwen eerder bereid. zullen zijn ‘actief
_aan de. oplossing mede te werken, omdat zij: de betekenis “van. hot
probleem hebben leren. begrijpen. Samenwerking, interactie, is
immers. slechts mogelijk wanneer men persoonlijk betrokken is Bij
On se in rn een probleem. ER Ke An, De de ee ve
Wanneer. de criteria zijn gesteld komt men tot de bespreking. |
: _ Wanneer deze een bepaalde tijd heeft voortgeëuurd komt het, moe
A Tas ment dat zij rustig voortikabbelt, zonder. “nog’ ätreot produktief
te zijn, omdat er geen nieuwe: gezichtspunten. meer. naar. voren wet
_ komen, 8
Dit is het momerit ‘om de hesprekinë te beëindigen en tot het
slot van de twoede fase over: te gaan, ús oli tot hot ‘samenvatten E
van- de bespreking(en), waarin de naar voren gekomen. gezichtepun=
ten duidelijk moeten. worden weergegeven. ie Re
rn eee De Besluitvorming fase
De Laatste: fase, de besluitvorming, kan, ook
in onderdelen
an 10 ee
mogelijke oplossingen, die aan de gestelde criteria voldoen, Ge=
woonlijk is er meer dan éón mogelijke oplossing die aan de crite=
ria voldoet; daaruit zal dan een keuze moeten worden gedaan, het=
zij door de groep; hetzij door degene die geadviseerd wordt, in
casu dus de directie.
Tenslotte zal dan nog moeten worden bespreken hoe de uitvoe=
ring het best kan worden geregeld. Deze bespreking, die na de be= |
slissing — hier derhalve van de directie — zal plaatsvinden zal
weer volgens de u geschetste indeling dienen te verlopen.
De samenvatting
Ik heb nu een schema gegeven van de weg, welke elk team van
‚ mensen, dat tot taak heeft tot een gemeenschappelijke bestuitvor=
ming te komen, heeft te volgen, De in het begin van mijn inleiding
gegeven voorstelling kan nu worden aangevuld en ziet er dan als
volet uit
ld informatie
1 criteria vast- mogelijke
2 controle stellen oplossingen
op de juis- 2 bespreken 2 toetsen mogelijke
te ontvangst 3 samenvatten va oplossingen aan de
van de in- de gezichtspun criteria
formatie ten 3 keuze uit alternatieve
oplossingen
4 regelen uitvoering
Dit wil echter niet zeggen dat elke bespreking volgens de
‘ geschetste drie fasen moet verlopen. Er zijn besprekingen waar
met de informatiefase kan worden volstaan, omdat zij alleen tot
doel hebben bepaalde informatie te geven en/of uit te wisselen,
Zulke besprekingen zijn b.v. de \bedrijfsbesprekingen, die in de
“iijn! plaatsvinden. Als de bedrijfsleider met een aantal chefs
bijeen is en hun zegt dat morgen de verwachte machine zal aankpe.
men en hun mededeelt welke voorbereidingen vandaag daarvoor moe=
ten worden getroffen, geeft hij dus een aantal informaties. Daar-
na zal hij dan nog vragen of zij iets over hun afdelingen hebben
te zeggen, b.v. over ondervonden moeilijkheden of. over andere
dingen, en dan is de bespreking afgelopen.
= Een —
Een ander voorbeeld is de instructieconferentie, Daarin Ea
wordt de informatie eenzijdig gegeven, maar via. het: gesvrek = met
en door de geïnstrueerden over de informatie = zal EEN informant
controleren of zij “goed is overgekomen em begrepen Het eigen=
lijke. doel van de instruotieconferontie is het BENN van informa=,
tie en de Gontrole op die informatio,
Ook sommige “besprekingen met staffunotionarissen behoeven
niet alle drie fasen to doorlopen. Wannoer een aantal stafmensen
bijeenkomt om hun gemeenschappelijk inzicht ik een bepaald onder=
werp te verdiepen en niet om een besluit te nemen of een conclu-
sie te trekken, dan zullen na-de informatiefase de eriteria vol- |
gens Welke men het probleem gaat bespreken moeten worden bepaald
en de wederzijdse gezichtspunten naar voren worden gebracht, Daar.
na is zo'n bespreking geëindigd, Zij gaat dus niet verder dan de
eerste twee fasen, e
Besprekingen mot het doel tot een conclusies of tot een be=
sluit te komen behoren alle ärie fasen te doorlopen. Wanneer. een
groep staffunctionarissen tot doel heeft een advies over een,
bepaald onderwerp aan Ben Alde le uit te brengen dan moet men …
tot een gonelusté eaten Het besluit of het advies al dan niet. *
‚zal worden gevolgd wordt uiteraard door de directie. genomen,
INTERACTIE PROBLEMEN —
Psychologische weerstanden
Nu zouden al die processen wel. goed verlopen ware het niet
dat ook hier. gewoont jk enige psychologische weerstanden moeten
worden overwonnen. Een van, deze psychologische moeilijkheden is
dat nagenoeg elke samenwerkende groep streeft naar het voleinden
van haar taak door een besluit of conclusie te vormen; dus ook
als besluit= of conelusievorming niet tot die taak behoort, De
leden van zo'n groep gevoelen zich onbevredigd wanneer geen be=
“sluit wordt genomen. Dit gevoelen is vooral sterk bij eenvoudige
mensen of bij lieden mot een vooral praktische inslag, Zij vin=
den: dan do aan de bospreking(en) gewijde tijd een verspilling.
Wanneer: zij die ervaring enige malen hebben opgedaan zullen zij
aan die vorm van samenwerking niet meer willen meedgen, hetgeen
zij gewoonlijk motiveren door te zeggen dat-zij geen tijd hebben. —
“Een andere weerstand. ontstaat wanneer. aaneen door: samen—
werking workregen besluit „geen, uitvoering wordt gegeven. De oet
ee zaken Bn
Zaken van het niet uitvoeren van besluiten kunnen verschillend
zijn. Het komt voor dat het doel van de samenwerking bepaalde men=
sen buitengewoon sterk ter harte gaat,en zij zich daarom sterk daar-
mede indentificeren, Zo'n groep kan me t grote vaart te werk gaan,
maar als men goed observeert blijkt, dat van een groep van b.v.
tien personen er maar vier of vijf het werk doen, terwijl de an=
deren nauwelijks meedoen, hetzij omdat zij niet kunnen meekomen,
hetzij omdat zij niet warm lopen voor het groepsdoel. Wanneer er
echter ten slotte conclusies of besluiten moeten worden vastge
steld dan zullen ook de laatstbedoelden het vaak met deze eens
zijn of althans niet zó oneens dat zij een minderheidsnota opstel-
„len, Naar buiten zijn de besluiten dan eenstemmig genomen, doch
invendig staan niet alle groepsleden er voor 100%achter, Caat men in
zo'n geval. na verloop van enige tijd eens na wat er van de uit=
voering is terecht gekomen dan ziet men dat er niets aan is gedaan.
De mens die zoiets enige malen heef t meegemaakt gaat het plezier
in samenwerking heus wel verliezen, omdat in feite schijnbeslui=
ten zijn genomen.
Een schijnbesluit is een besluit waar niet alle groepsleden
achter staan, De kans dat de jabroers de uitvoering van zo'n be-
sluit saboteren ís zeer groot, Ik geef u de raad om na een bijeen=
komst, waarin besluiten zijn genomen, eens snel naar de garderobe
te gaans u hebt dan veel kans +e horen hoe de mensen werkelijk
over de zaak denken. Zij laten dan vaak veel meer los dan in de
vergadering.
Oorzaken
Waarmede hangen deze psychologische weerstanden nu samen?
Deze hangen samen met een ander: probleem van de menselijke in=
teractie, Dit probleem is het volgende, Het samenwerken in een
groep zal enerzijds de potentiële kracht van de mensen stimuleren,
‘De kracht van een groep, die echt samenwerkt, is in het algemeen
groter dan de som van de krachten van het betrokken aantal mensen.
Anderzijds echter vormt het werken in een groep een bedreiging,
althans voor sommige leden. Ër zijn mensen die een gevoel van be=
“dreiging, van onvrijheid ondervinden zodra zij een groep binnen=
treden. Dit houdt verband met het vraagstuk van de herkomst van
de innerlijke zekerheid van de mens,
De innerlijke zekerheid steunt zeker voor een zeer groot
deel op de levenservaring. Als ik op een receptie van de Franse
-gezant=
Ee BEE B
Ee en in, gezant ZOU moeten verschijnen zou ik. Mi) in hoge mate onzeker a
et < voelen, Ik zou: bev, niet weten waar. ik mijn auto moest parkeren, —
„of dk-mijn: kaartje aan de man in blauwe jes met. tressen, die bij
de deur staat, moest afgeven. of aan de ingang. van de- zaal, Ik « gene
ze wie zou evenmin weten of ik eenvoudig naar dé gezant. toe kan. gaan ee
be re 4 “hem de hand drukken of eerst iets. anders, moet doen. Wanneer ik
het. echter. een keer heb. meegemaakt. zou ik or voor de tweede keer Dn Jt
misschien voor mi jn plezier. naar toe gaan. Zo vormt elke onbe
kende situatie een bedreiging voor de mens, …
"Ons „gevoel van zekerheid berust. voor. een, Heit. op. omstandig-
Ee „ EN: ‚heden van buiten af en. voor een ander. deel op. omstandigheden van Ee
fi binnen uit. Ik meen. te mogen zeggen dat de zekerheid, welke de EE
Er en mens van binnen uit bezit, op jeugdige leeftijd nog gering DEE En 2
en dat het grootste gedeelte. van onze zekerheid. is gebaseerd op.
__faetoren van buiten af, Soet deze factoren: zijn.te rekenen: het:
Ee behoren tot een bepaalde familie, het: genoten. hebben van een or vS
paalde opvoeding, het doorgemaakt hebben van éen bepaalde studie,
het bezitten van een academische graad, het we ten ‘van bepaalde
enne
dingen, het behoren. tot een bepaalde groep; “het: „Tië zijn van een wi
‚bepaalde club, Eveneens vallen onder deze GRK het bezit Ie
„van een bepaalde rang en vaneen bepaalde: titel, ‘Juist in sterk
hiërarchische en formele organisaties is de zekerheid van de.
mensen, in hoge mate vân räng of ERN afhankelijk, denkt SEN maar
eens aan het leger, : | Tied
Ik kan u ears een anecdote vertellen. Ben. van mijn cor
lege !s-niet-ambtenaar, kreeg een aantal jaren geleden de opdrach
een zeker advies uit te brengen, Daarvoor: moest hij gedurende
drie maanden op een departement. onderdak hebben om er te werken
ee Tel en gegevens.te verzamelen. Toen hij op een goede morgen bij dit
departement aanklopte werd hij bij een ambtenaar. gelaten, die Ee
hem een werkruimte moest toewijzen. Deze zat er kennelijk mee in ne
hoe hij deze vreemde vogels. die alleen maar, de titel van profes=
sor-droeg, in een ambtelijke catogorie moest onderbrengen: Plots
seling scheen hij de oplossing - te: hebben gevonden, Hij drukte op
een knopjes daarop verscheen een. blijkbaar lager in rang. zijnde
Bf ambtenaar tot wie hij zeis "geoi “mijnheer een hoofdeomnies-stoel”,
waarde bezit is de man die, missehien doordat hij vele moeilijk=
heden van het leven heeft doorgemaakt, het gevoel heeft gekregen 7
van: ik weet wat ik waard ben en wat ik niet waard ben, Het feit
dat ik iets wel of niet weet deert mij niet. Als ik iets niet
weet, kan ik het rustig zeggen, Wat zou ik daar minder om zijn?
Wanneer dit gevoel van innerlijke zekerheid niet ontaardt in een
soort onaantastbaarheid van de perfsoonlijkheid maakt het de be-
zitters ervan geschikt om leidersfüncties te vervullen.
Alleen al het samenwerken in een groep betekent voor velen,
ik herhaal het, een aantasting van hun uiterlijke zekerheid. Men
“ziet zich dit openbaren in een openlijke of een stille strijd om
het leiderschap. Zelfs als er een leider is gekozen of aangewezen
blijft toch altijd nog de vraag of de formele leider de eigen= Re
lijke leider is en blijft, omdat wellicht andere in de groep po=
gingen zullen doen om het leiderschap op de egen of andere manier
tot zich te trekken. „ir -
Een andere uiting van onzekerheid vormen de zieh herhaalde-
lijk voordoende problemen van prestige; Een veel voorkomende vorm :
daarvan is, dat iemand meent dat het met zijn prestige niet over-
‘eenkomt dat in het bijzijn van een ander bepaald iemand zou blij-
ken dat hij over het betrokken probleem geen verstandig woord ken
zeggen. Hij hult zich daarom in een geheimzinnig stilzwijgen of
doet het voorkomen alsof ij over belangrijke informaties op het
onderwerpelijke gebied beschikt, doch dat hem dienaangaande ge-
heimhouding is opgelegd. Op dergelijke en andere wijzen worden
‘schijnfagades opgebouwd,
Ì De prestigekramp is een van de grootste vijanden van de
groepssamenwerking.
Om de mensen te helpen de prestigekramp, deze uiting van
een gevoel van onzekerheid te overwinnen is wellicht de beste
weg te trachten hen ertoe te brengen: warm te lopen voor het ge-
stelde doel, te proberen hen ertoe te brengen dat zij zich met
dat doel identificeren, Wanneer dit gelukt zullen zij hun houding
van zelfverdediging ten opzichte van de groep laten varen,
Een ander punt is de wijze waarop het functioneel leider=-
schap wordt gehanteerd in de directe samenwerking met de groep.
Het leiderschap kan zó gehanteerd worden dat de Formele of funce
tionele leider vindt dat alle leiderschapsfuncties door hem endoor
hem alleen behoren te worden uitgeoefend, Men ziet dat wel in
=vergaderingen=
oel vergaderingen, wanneer de discussie geheel ; via de. voorzitter.
_ loopt. en deze niet toestaat dat de leden onderling discussiëren.
Dit is “leiderschap in formele vorm, “Het, gesprekspatroon 18 dan
als volgts.
voorzitter:
wt
Wanneer echter. de, gesprekken over, en weer. worden gevoord at
er een veel meer informele structuur: van ‘het gesprek, waarbij de:
lijnen lopen van de voorzitter. raar de, leden én omgekeerd, maar
ook van elk lid naar ieder van “de andere leden, zodat zij ah We
een net vormeris: …:
Over het probleem van het Functioneel loiderschap en wat. O5
daarmee samenhangt zou ik nog wel tots willen zeggen. ‚De: taak van
de functionele groepsleider bestaat or. voorname li jk in dat hij. de
8 groep. zoveel mogelijk activeert. en ervoor zorgt dat de leden an:
de sâmemerking zoveel mogeli jk leiderschapsfunoties vervullen. 7
Leiderschapsfunoties”
Welke zijn deze. leiderschapsfunoties? Het antwoord be Aoi, …
vraag is, na hetgeen we reeds hebben besproken, niet moeilijk.
“meer... Die Leiderschapsfuncties zijnt het. geven. en controleren a
van informatie, het stellen van de oriterie,. het. senenvetien van …
het bes rokene en de. re en
ling van de pitvoering ne art
Dit laatste is een belangerijk punt. Met de bestuitvorming
de zor Voor de
juiste besluitvorming.
[ is de taak van de groep gewoonlijk nog niet ten einde. Het be
sluit. of het: advies behoort. zich: ook. tot de. regeling van de vite.
voering uit te strekken, zodat: deder- die het besluit moet. uit
voeren weet, wie zorgt voor wat, zeer, hoe, wanneer.
ÎE
ENKELE ANDERE GROEPSVORMEN.
De taak van de groepsleider is ook de groep op te voeden om
de genoemde leiderschapsfuncties zoveel mogelijk zelf te vervullen. …
In een groep; in een team, dat heef t geleerd werkelijk samen te
werken, bestaat het formele leiderschap eigenlijk in niet veel zi
meer dan het regelen van het onderling verkeer, De leider behoef t
in het algemeen niet in te grijpen, want de groep regelt zelf
alles zodanig, dat ingrijpen onnodig is. Hoe beter een groep ge=
disciplineerd is, hoe beter de groepsleden in staat zijn om het
functioneel leiderschap geleidelijk in de groep te laten rouleren;
hoe meer ook alles wat met prestigekramp samenhangt wegvalt,
De directe en de indirecte groep.
Hetgeen ik tot dusver heb gezegd geldt vooral en in de eerste En
plaats voor wat ik noem de directe groep, de groep die een ge
meenschappelijke taak te volvoeren heeft. Er zijn echter ook in=
directe groepen. Een indirecte groep is geen groep in de beteke
nis welke men er gewoonlijk in de psychologie aan geeft, In de
indirecte groep treden de leden op als exponenten, als vertegen=
woordigers van een aantal gezichtspunten van groepen daar buiten
en niet als samenwerkenden om een bepaald vraagstuk op te lossen.
Men noemt dit wel: interdepartementale samenwerking. In schema
gebracht krijgt men dan de volgende figuur.
En
De buiten de grotégroepscirkel getekende cirkeltjes stel-
0
len de gezichtspunten of belangen voor welke de vertegenwoordie
gers binnen de groepscirkel hebben te vertegenwoordigen, Indi=
recte groepen vindt men op politiek terrein, in de grote bedrij-
ven met verschillende afdelingen, in ziekenhuizen met verschil=
lende vleugels enz, Het zijn de groepen waar de verborgen agen=
da het weligst tiert.
De grote moeilijkheid is om van een indirecte groep een n
échte groep; dus samenwerkenden, te maken. Hoe kan men dit
trachten to bereiken? Het oerst daarvoor nodige is dat de eerste
„vergaderingen worden besteed om vast te stellen welke gemeen-
=schappelijk=-
schappelijk aanvâärdbare eriteria voor ieder var âe ‘satengekomenen 7
—aänveardbaar zijn, Zolang deze nog niet duidelijk zijn is elke be EE
spreking on vruchtbaar en voert de samengekomenen eerder van elkaar
dan tot elkaar, Het Sein „van de gemeenschappelijk aanvaardbare
Be _ - eriteria in een dergelijke groep kan haar van. een vechtgroep, van —
een kampgroep, tot een samenwerkende groep maken, £ 7 mes si
Alleen aan de hand van deze criteria is het mogelijk “samen te
danken? zolang die nog niet gevonden zijn komt men alleen maar tot
touwtrekken, zal ieder voor ziëh proberen. zijn inzichten door te
- drijven. Dit betekent tevens. dat een indirecte. groep, om vruchtbaar Sik
… te kunnen samenwerken, nog grotere dikeipline moe t bezitten dan een mn
directe groep: 8
Het woord criterium, dat ik reeds meermalen heb gebruikt, moet
u niet verstaan in de zin — die men vindt in de handboeken der
Nederlandse. taal — van toets of maatstaf, maar in de zin van:
de voorwaarde waaraan de oplossing: van. een bepaald vraagstuk. moet -
voldoen; rekening houdende met bepaalde. omstandigheden en gegevens. 17
Het samenwerken in groepen, is niet zo heel eenvoudig; ook dit en
zal men moeten leren, De beste manier om het te leren is niet het
„aanhoren van de voordrachten, zoals ik er nu een voor u houd, maar
het met elkaar tezamen komen omzich enige dagen. daarin te oefenen *
_ onder kritische leiding, Elk van de leden krijgt dan op zijn beurt …
de taak van drdabrileiie, Op de gemaakte fouten wordt door de kri=
tische leider gewezen, waarna wordt geprobeerd om het beter te doen,
Ik meen dat de tijd die men daaraan besteedt later door de kwantiteit
en de kwaliteit van het samenwerken meer dan vergoed zal worden.
ZS De korte en ko lande groep.
Behalve de samenwerking in indirecte en directe groepen, die,
} zen korte duur iss is er nog de samenwerking. in groepen van läge’
duur. De "korte groep! gaat uiteen wanneer zij met: haar taak gereed
is; de "lange groep" heeft echter een langdurige taak, “een blijvende -
taak, en blijft daarom ook langere tijd als groep bijeen; vaak jaren’
Tang. In de lange groep ontstaan gewoonlijk totaal andere groeps=-
problemen met betrekking tot de samenwerking dan in de korte groep,
doch de tijd laat niet toe daarover nog geruime Higp te spreken.
Ik wil echter wel zeggen dat de pun ten die ik naar: voren heb Ee
gebracht aangaande de korte) groep in principe ook gelden voor: de nn
Langer samenwerkende groep. In de korte “Eroep Liggen | de pro=…
blemen echter wat duidelijker, zijn daarin ook gemakkelijker te
bestuderen en kunnen de gegeven richtlijnen ook beter worden toe=
gepast, Een chef, die werkt met b.v. tien ondergeschikten kan
door zijn funetioneel gedrag — daar versta ik onder: een houding
die sterk. doelgericht is — zijn mensen even sterk richten op het
groepsdoel;, even sterk bevorderen dat de acties van zijn perso=
neel zijn gespitst op het doel van de groep, als de leider van
een korte groep. Ook zo'n chef kan de verhoudingen scheppen en
de besprekingen met zijn medewerkers zodanig richten, dat de men=
‘sen initiatieven nemen in de Telting van het doel. Ook hij zal
zich verheugen als er uit zijn groep adviezen of voorstellen ko-
men die er op wijzen dat Zijn werkers méédenken.
Slotopmerkingen.
Ik ben echter niet van mening, dat men de formele organisa=
tie mag opbouwen op basis van persoonlijke vriendschappen. Ben
groep mensen, die langer moet samenwerken, behoeft niet bevriend
met elkaar te zijn om die samenwerking goed te doen functioneren.
Niet dat ík wil zeggen dat vriendschappen het werk zouden benade=
len, maar wel dat ik het zeker niet als een eis wil stellen.
Evenmin vind ik het nodig dat de groepsleden elkaar met de voor=
näam aanspreken. Men vindt dat dit een zekere informaliteit
schept. De informaliteit, d.w.z. zodanig vervuld zijn van het
groepsdoel dat men afstand kan nemen van het eigen standpunt en
van eigen belangrijkheid, kan even goed verkregen worden wanneer
men elkaar met ‘mijnheer! aanspreekt, Als eis moet echter wel
worden gesteld — anders is het samenwerken met mensen van vaak
zeer verschillende geaardheid, van vaak een totaal andere karak-
° terstructuur dan die men zelf heeft, een onmogelijkheid — dat men
de mensen functioneel beschouwt en niet instrumenteel,
Als men de mensen instrumenteel beschouwt, beschouwt men hen
slechts als instrumenten om een bepaald doel te bereiken. Als
b.v. op een afdeling een bepaalde taak moet worden verricht,
waarvoor is uitgerekend dat een zeker aantal mensen nodig is, dan
beschouwt men de mensen instrumenteel, dus als instrumenten om
die taak uit te voeren, Wanneer men evenwel me t mensen in een
werhouätng van '“mede'werker komt te staan, moet men hen functio
neel gaan beschouwen. Dit wil zeggen; dat, wanneer een bepaalde
taak moet worden vervuld en men de uitvoerders ervan toestaat
deze taak op persoonlijke wijze te vervullen — dus overeenkomstig
— hun —
“hun eigen. tenperenent, doch mits zij werken in de zin van de ge
stelde taak = dan ziet men het volbrengen van. een taak. ais éen
7 rale Functie in het bedrijf, welke taak. door mensen op de hun eigen Ee
wijze wordt uitgevoerd. Dit is een, moeilijk op te lossen probleem, —
“waarvan. de uitwerking inde praktijk nogal. wat hoof äbrokens kan. _
kosten, Ik zou. daarover gaarne wat willen zeggen, doeh: aangezien en
de tijd dit niet. toelaat, zou ik mijn inleiding hier willen. be= —
eindigen,
En
& DO
DISCUSSIE
Eerste vraagsteller:
In uw inleiding hebt u het geven van informatie voornamelijk
‘door middel van het gesproken’ woord op het oog gehad. Om de daar
bij mogelijk optredende spraakverwarring ZO veel mogelijk te
voorkomen zou ik willen pleiten om ook het geschreven woord zijn
plaats te gunnen. Wanneer er een goede agenda is en er duidelijke
schriftelijke toelichtingen zijn op de agendapunten, kan de in=
formatie vaak op een behoorlijke manier worden gegeven. Voorts
zullen zowel het gesproken als het geschreven woord moeten zijn
gesteld in de taal van de te informeren mensen. Met boekhouders
kan men dikwijls het best spreken in de vorm van Z.ge joumaal-
posten, doch voor anderen zal men een andere vorm moeten bezigen.
inleiders
In de beantwoording van uw opmerking kan ik kort zijn, want
ik ben het er geheel mee eens, Vooral uw tweede opmerking lijkt
mij van belang. Wanneer men bij het geven van informatie niet de
taal van de groep spreekt zal de groep deze op haar wijze gaan
vertalen. Het gevaar dat de informatie verkeerd overkomt is dan
wel groot,
De schriftelijke informatie is inderdaad van groot belang
voor de informatie van een werkgroep, omdat men deze vóór het
bijeenkomen van de groep kan bestuderen,
Schriftelijke informatie heeft voordelen, maar heeft ook
haar schaduwzijde, omdat zij gewoonlijk moeilijk verwerkt wordt.
Als u geregeld aan commissievergaderingen deelneemt zult u weten
hoe moeilijk het is om de notulen kritsch te lezen en ze niet
vluchtig door te nemen. Kritisch lezen van de notulen is nodig
om vast te stellen of hetgeen besproken is werkelijk in de notu=
len is opgenomen.
Er dreigt in dit opzicht nog een ander gevaar, een gevaar
dat niet alleen t‚a.v. de notulen, maar tea.ve elke schriftelijke
informatie dreigt: wanneer zo'n stuk wat lang uitvalt gaat de
lezer al gauw een zekere selectie toepassen. Daarbij kunnen be=
paalde dingen in zijn gedachtenwereld op de voorgrond gaan tre=
den, waardoor in het beeld van de informatie een dominantie gaat
verschijnen. Eenzelfde schriftelijke informatie kan op verschil
lende wijzen worden begrepen en verstaan, In dit opzicht is er
geen verschil tussen schriftelijke en mondelinge informatie,
— Ook —
Ook: als ger. groep. schriftelijk geïnformeerd is komen de “leden. De
niet ter vergadering mot. ongeveer, gelijksoortige voorstellingen.
De eenduidigheid in de: informatie. moet daarom in de groep. plaats
vinden en de gelijkheid van voorstellingen in de: gedachtenwereld
van de groepsleden moet zijn verkregen aleer met het eigenlijke De
werk kan worden begonnen,
Tweede vraagstollort à
‘Zullen zich niet vaak gevallen voordoen waarin do informatie 5
tot eriteria gaat: worden, zodat de informatie eigenlijk. geen zirdie
° matie meer is, omdat de eriteria, reeds werden gesteld of” bij voors
beat vast. stonden?
Tnletdert
Inderdaad kan de. informatie ‘bepaalde eriteria inhouden In,
het in mijn inleiding gegeven voorbeeld van de rt te richten ane
tine was de informatie, dat daarvoor f_ 25, 000, = beschikbaar was,
tegelijkertijd een criterium. Maar toch: moet u-niet verwachten. dat.
de mensen die informatie in hun gedachtenwereld spoedig. als eri
terium integreren. Daarvoor is gewoonlijk meer nodig. U zult dit
b.v. bemerken wanneer in het gaste Ldg, geval; dat toch’ een mad
dig geval is, de voorstellen. van de groep loskomen, Er zijn dan 7
stellig vele voorstellen bij die. onuitvoerbaar zijn, omdat zij Ee
veel meer zouden gaan kosten. dan f 25. 000. — 8 hen ee
Er schuilt een gevaar in het expliciet steÎlen van. bepaalde
criteria in de informatie, U moet zich realiseren dat in de groep
de voorzitter gemakkelijk een dominante positie kan innemen, Eik.
van zijt woorden kan zijn geladen met autoriteit en stie
Als de voorzitter zegt: “mag. ik aannemen dat. niemand tegen dit,
voorstel is" heeft dit gewoonlijk Yot: resultaat. dat de neutralen ob
hun stemmen niet tegen het voorstel hef fen. De. zoëven geuite woor
den, op oen bepaalde toon gezegd, kunnen de groep in de oren
klinken als? welke dwaas is er togen? ' In elk geval is een der="
„gelijke vraag: dermate suggestief dat „sommige mensen op dit moment
hun kritiek of twijfel niet tot uitdrukking brengen. ‘Men moet
„Zich echter niet bedriegen. Die kritiek: en: twijfel komen. echter
toch, maar dan later. Het gevolg. daarvan zou kunnen zijn dat.
daardoor de vlotte gang van zaken wordt. gestagneerd.
Velen menen dat een voorzitter goed is. als hij snel veslü
“ten laat nemen, Mijn. ervaring is echter: dat men. dan de, weerstan
den, die men met suggestieve vragen. en „4, vermijdt, later dubbe
haar recht is gekomen.
De voorzitter moet de groep niet te veel werk uit handen
nemen door bij de informatie op de eriteria te veel nadruk te
leggen. De groep moet de criteria zelf vinden, De door de groep
zelf gevonden criteria zullen door haar veel eerder worden aan-
vaard als basis voor haar werk dan die welke de voorzitter naar
voren heeft geschoven,
Van de andere kant gezien, het is niet te vermijden, dat de
voorzitter bij het geven van de informatie een zekere selectie
toepast. Hij moet er daarom naar streven de informatie op zodanige
manier te geven dat zij al het materiaal eral dat de groep in
staat stelt zelf de criteria te vinden,
Derde vraagsteller?
In uw inleiding hebt u gesproken over groepen, die samenwer-
ken om gezamenlijk tot een besluit te komen; op grond van de in=
formatie, die aan de groep is verstrekt, Er zijn naar mijn mening.
echter ook groepen waarvan gevraagd wordt een probleem op te los=-
sen, dat niet nauwkeurig kan worden omschreven, maar slechts min
of meer vaag kan worden aangeduid, Ook de informatie is dan niet
concreet, Hoe moet de procedure in zo'n groep verlopen?
Inleider:
| ik kan mij voorstellen wat u bedoelt. Zo'n door u bedoelde
groep kan b.v, een groep van deskundigen zijn, aan wie de vraag
wordt voorgelegd, hoe de conjunctuur in de komende tien jaar zal
verlopen. De enige informatie die deze groep op dat ogenblik bezit
is dus eigenlijk alleen de gestelde vraag.
Wat moet die groep nu gaan doen? In de eerste plaats zal
zij gaan vaststellen welke informatie nodig is voor de oplossing,
want de gegeven informatie was onvolledig, a,
Nu moet u er wel aan denken, dat de informatie, die in de
eerste bijeenkomst in de regel door de voorzitter, wordt gegeven;
gewoonlijk onvolledig is, Daarvan moet de voorzitter zich dan
ook bewust zijn en daarom moet hij altijd vragen of er in de
groep informatie aanwezig is, welke hij nog niet heeft gegeven.
Van de in de groep aanwezige informatie moet uiteraard een dank-
baar gebruik worden gemaakt, Bij wetenschappelijk werk, bij re-
search, kan men niet anders werken dan op deze manier, Het
nn
een. jaar rapport zouden uitbrengen. Na verloop van dit tijdvak
_ bezis zijn een. bepaald facet. var het onderwerp uit te werken, Het
Het typische. van de: hier bedoolde. groepen is dat de Fasen,
die: ik in mijn inleiding heb uiteongoaot, onderling verwisselen.
Zulke groepen gaan eerst de eriteria stellen en pas daarna kont,
„de: informatie, omdat. zij deze zelf nog moeten. verzamelen. De
criteria bestaan derhalve uit de- soorten van ihformatië welke men -
En dit geval nodig acht, jk
Die informatie moet, zowel kwalitatief als kwantitatief,
zoveel mogelijk volledig zijn. Uitsluitend kwantitatieve esersd.
zijn stellig onvoldoende, omdat daarin meestal een interpretatie zE
van de samensteller is verwerkt, Denkt u. maar eens aan de ver= ct
schillende vormen welke men-een bepaalde statistiek kan geven;
daarbij speelt l'art de grouper les chiffres een belangrijke rot,n
Éen zekere taakverdeling: onder äo groepsleden met be trekking -
‘tot het verzamelen. van de: informatie zal niet kunnen worden ge tn,
mist, Sommigen zullen de litteratuur op een bepaald gebied doors
werken en doorzoeken; anderen zullen bezoeken af leggen, enz
Ik moet u zeggen, dat ik, bij het overdenken van hetgeen ik
vanavond tot u heb gezegd nog geem vorm van groepen heb gevonden 3
waarvoor in principe de in mijn inleiding gegeven indeling niet
zou opgaan, maar tevens heb ik geconstateerd dat. een verschuiving
van de fasen voor bepaalde groepen, zeker nodig is.
Ten aanzien van de opdrachten = die. immers ook. deel mâ taken.
van de informatie — welke aan groepen worden gegeven Zou ik nog
willen opmerken dat het resultaat van het werk van de groep niet
te ver in de toekomst moet liggen. Men moet dus geen opdracht ge
ven die b. v pas over een of twee jaar gereed kan zijn, want dan |
is de spanning er volledig uit.
Voorts moet men, bij het. geven van EE opdracht, de tijd vast,
… stellen binnen welke zij uitgevoerd moet zijn, maar tevens moet
het redelijkerwijze mogelijk zijn de opdracht binnen die termijn …
‚te volvoeren. Met die termijn dient de groop dan terdege rekening
te houden.
Helaas worden nog veel opdrachten aan groepen gegeven, welke
in de gestelde tijd dhmogeri ik te volbrengen zijn, Er zijn nog …
tal van commissies werkzaam, die werden ingesteld met een schijn=
baar beperkte opdracht, waarvan verwacht werd dat zij b, v‚ over,
ziet men echter geen, rapport, maar kaa men b, ve ervaren. dat de
commissies een aantal sub-commissies. hebben gooreöerd die alle
se duurt =S
Te 24e
duurt dan werkelijk wel: wat langer dan een. jaar aleer een rapport
“verschijnt. Andére’ commissies met eon "beperkte: opdracht" zijn
praktisch permanente commissies geworden; die: maar blijven door
‘vergäderen en elke maand opnieuw bij elkaar komen.
_ Een ander punt, dat ik hiet onvermeld: meE:laten, is dat moet
worden nagegaan of de groep niet uit teveel leden bestaat en of
„in de groep wel'alle leden aanwezig zijn, die nodig zijn voor de
informatie en de oplossing van het betrokken probleem,
Lierde EaaKS beller:
samen te werken. Maar als er vijandschap in een groep is lijkt
‘mij goede samenwerking toch een onmogelijkheid.
Inleiders
Wanneer een groep grotendeels uit vijanden zou bestaan is
samenwerking natuurlijk uitgesloten. Wanneer er echter één onwil-
lig groepslid is valt wel te voorspellen wat er gaat gebeuren.
Wij hebben dit meermalen met behulp van het rollenspel goconsta=
teerd, Een groep werd dan een bepaalde opdracht gegeven, ‘maar één
‚van de leden kreeg de geheime instructie de werking van de groep
te frustreren door negatieve, cynische opmerkingen enz. Men zag
dan steeds dat de groep de onwillige man trachtte te bepraten en.
tot een andere, tot een constructieve houding te brengen. Gelukte
‘dit’ ten slotte niet, dan wendde de groep zich van hem af en deeg
alsof hij niet bestond,
De houding van de groep is dus ten aanzien van het weerspan-
nige groepslidal spoedig negatief. Veel beter zou het natuurlijk
zijn indien de groep een blijvend positieve houding zou kunnen op=
brengen.
Waarom is zo iemand onwillig? Meestal spelen problemen van
persoonlijke onzekerheid daarbij een rol. Wanneer de groep ten
slotte op negatieve wijze reageert, vergroot zij bij zo'n persoon
diens gevoel van onzekerheid, van uitgestoten te zijn en de span-
ning van zijn negativisme, Een positieve hoùding daartegenover
zou een zodanige zijn dat de groep de betrokken man waardeert —
althans tot op zekere hoogte — omdat hij door zijn kritiek tóch
nog een positieve funotie gou kunnen vervullen. De groep zou dus
“moeten proberen de’ positieve elementen, die in de obstructie
schuilen te waarderen. Dit moet toch-mogelijk- zijn omdat een
= groep —
Á
groep, zonder oppösitie ereen een boot je dooie groep is, die
_ het gevaar inhoudt, dat zij of to snel of tot eenzijdige besluiten
komt, Oppositie is daarom een heel belangrijk element. in een groep. En De
Ik durf zelfs zeggen dat wanneer de leider van een groep weinig
oppositie ontmoet hij zelf in de oppositie moe t gaân, opdat de :
„groep zieh bezint op haar besluiten, ee |
De vraag Hoe de groep positief ‘op een onwillige houding moet
reageren is niet in het algemeen to beantwoordeng steeds moet men
nagaan waaraan in een concreet geval de negatieve. houding moet
worden toegeschroven. Vaak zal de reden. ervan zijn dat zo iemand
D meent dat het leiderschap hem toekomt, Wanneer hij äie niet Langs
posi tieve weg kan bereiken zal hij proberen dit langs negatieve
weg te bereiken. Hij voelt zich belangrijk door zijn negativisme,
: omdat men met hem rekening gaat houden, U vindt daarvan een parale
rel in de ontwikkeling van het kind. Wanneer het kind omstreeks.
pt en derde jaar tot het allereerste ik-bewustaijn komt, gaat het
op zeker ogenblik "nee" zeggen. Op deze wijze verzet het zich te=
gen de hem omgevende wereld en versterkt daardoor zijn ik=bewus t=
Zijn. Wanneer het ik-bewus tai jn voldoende. gevestigd is kan het. zich”
weer positief met zijn wereld verbindens zo gaat bijv. de puber= …
teit over in de adolescentie. De puber verzet zich, tegen de we= |
verd; maar de adolescent leert zich positief me t de wereld ver= |
binden, Die puberale negativiteit. vindt men in het groepswerk
zeer veel, Degene die daaraan laboreert moet men helpen zijn ike B
bewustzijn te. vinden, buiten het negatieve om, bev. door. hem: be= et: TE
paalde positieve taken op te dragen. Men kan dit doen door de man :
die altijd tegen is in het bestuur op te nemen; en hem een zekere ER
verantwoordelijkheid te geven, | n
Als u mij zoudt vragen of het de taak van de voorzittor. of
die van de groep is om het negativisme in positivisme om te vor= Ee
men, dan zou ik zeggen, dat het allereerst de taak van de voorzit=
ter is er voor te zorgen dat alle leiderschapsfuncties in de. groep.
… „worden vervuld, Wanneer de leiderschapsfunotios niet of nog niet
| doof de groep worden vervuild is de voorzitter qualitate qua de-
gene die deze funotieg te vervullen hoeft, Ideaal is echter —
zoals ik al heb gezegd — dat de groep het doet.
Vijfde vraagsteller:
U hebt zoëven gezegd. dat. meh moet, trachten uit to vinden.
- 26 =
waarom een bepaald groepslid onwillig is, onverschilligheid ver=
toont of tegenwerkt. De oorzaak van deze verschijnselen kan zijn
gelegen in de tegenstellingen welke in de functie van de betrok=
kene wortelen. Zo'n tegenstelling vindt men b.v. tussen de chef
van de ontwerp- eon die van de produktieaf deling. De eerste wil °
mooie produkten, soms ook nog in een grote variatie, doch de
tweede wil produkten die met zo weinig mogelijk kosten en in op=
_ timale serie-grootte kunnen worden vervaardigd.
Wanneer men een groep van met deze tegenstellingen behepte
lieden bijeen heeft dan heeft men eigenlijk wat u noemde: de par=
tementale Samenwerking, Er zal in zo'n geval dezelfde procedure
moeten worden gevolgd als die welke u voor de departementale ga
menwerking hebt geschetst. De leden van de groep moeten hun eigen
wensèn en verlangens prodeateren tegen het belang van het geheels
de nevendoelen moeten worden gezien tegen de achtergrond van het
hoofddoel. Het zal de taak van de voorzitter zijn om hierin de
coördinatie tot stand te brengen,
i
Inleiders
Hetgeen u zoëven hebt gezegd is eigenlijk de praktische toe=
passing van het vinden van wat ik de gemeenschappe lijke eriteria
heb genoemds ook die moeten op het hoofddoel zijn gericht,
Naast de door u genoemde tegenstellingen zijn er in de be=
drijven nog tal van andere, b, Vs tussen de chef inkoop, die graag
goedkoop wil inkopen, en de chef produktie, die alleen met goede
grondstoffen wil werken. Men vindt ze ook tussen de chef -verkoop
— want die wil vaak een groot sortiment hebben — en de chef pro-
TN
duktie, die veel meer gesteld is op optimale series, omdat hij _
daardoor goedkoop kan produceren, Toeh zou ik deze tegenstellingen
niet te somber willen zien. Zij bevorderen de onderlinge concurren=
tie, die elke organisatie tot een levend geheel kan maken, mits
er een goede coördinatie is. Men zou een vergelijking kunnen ma=
ken met het Lichaam: de funetie van de maag is op te nemen en
die van nieren om af te scheiden. dassen beide is er voortdurend
een zekere polariteit; wanneer echter beide goed functioneren is
het lichaam goed in orde.
Zesde vraagsteller:
ZE Vraagsteller
Een van de vorige vraagstellers heeft erop gewezen dat soms
in een tot samenwerking geroepen groep mensen aanwezig zijn die
daarin geen plaats behoorden te hebben, Het komt evenwel gok voor
—_ dat —-
dat mensen niet in een groep. worden : ‘toegelaten, hoewel zij. daarin
wèl behoren en bovendien daarin. gaarne tot. samenwerking willen. Ee
komen. Men ziet dit wel gebeuren tee Ve staffunetionarissen. Het
leiding geven is thans Zo ingewikkeld en veelomvattend geworden
dat de hogere leiding het vaak nodig vindt- adviesgevende staf= …
functionarissen aan te trekken, maar desondanks weinig bereidheid
toont deze functionarissen haar bijeenkomsten. te. laten. bijwonen.
Kunt u daarvan de oorzaak aangeven?
Inleider:
De leiding van een bedrijf of dienst; die vroeger meester op
alle wapens kon zijn, ziet zich bij de groei van het. bedrijf of
van de dienst gedwongen staffunctionarissen _ in een. groeiend
_aäntal — in dienst te nómen. De leiding moet haar meesterschap op
een aantal wapens aan deze functionarissen afstaan, Hät is be= 5
grijpelijk dat zij dit soms me t lede ogen aanziet. Het is eveneens
begrijpelijk dat de leiding haar nieuwe functie niet dadelijk. —
duidelijk voor ogen heeft, en zelfs wanneer dit het geval iss die,
nieuwe functie niet goed uitoefent,
Indien de leiding van de diensten van staffunctionarissen,
van specialisten, gebruik maakt dan gat haar functie voor een
groot gedeelte bestaan in de samenwerking met deze mensen en in
de zorg voor de onderlinge samenwerking van deze mensen, Dit moet
echter worden geleerd en beheerst men. niet dadelijk. GR
Een moeilijkheid is daarbij dat de ondergeschikte. staffunc-
tionaris het begrip daarvoor de leiding bezwaarlijk kan bijs zn
brengen, Dit begrip moet. groeien via opleiding, vorming; samen=
En spreking etc, Het zou mij te ver voeren. om op dit probleem: thans.
uitvoerig in te gaan,