KD
NPI - Instituut voor Organisatie Ontwikkeling
handleiding: 7504,874
HS-JM/LG
HET ONTWERPEN VAN EEN OPLEIDINGSPLAN
Een opleidingsplan geeft aan welke reeks van leersituaties
wij ons voornemen te scheppen, die mogelijk maakt dat een
gegeven leergroep de in de opleidingsdoelen gestelde leerre-
sultaten kan bereiken.
II
Uitgangspunten voor het ontwikkelen van een opleidings-
plan zijn:
1. De opleidingsdoelen.
2. De deelnemers d.w.z. hun:
‚ capaciteiten: wat kunnen en weten zij reeds, waarop
kan worden voortgebouwd?
. gerichtheid: wat streven zij na?
‚ geaardheid: wat is verder kenmerkend voor de deel-
nemers?
3, De omstandigheden, mogelijkheden en beperkingen
t.a.v.:
. beleid (bedrijfsbeleid, personeelbeleid, oplei-
dingsbeleid);
. beschikbaar zijn van docenten (intern — extern) en
deelnemers;
. tijd, ruimte, middelen, budget.
Elk mogelijk opleidingsplan zal telkens weer aan deze
punten getoetst moeten worden wil dit zinvol en uitvoer-
baar zijn. Deze criteria hebben voor een deel reeds bij
het vaststellen van de opleidingsdoelen een rol ge-
speeld.
Ontwerpen, programmeren en voorbereiden van leersitua-
ties
Een uitgewerkt opleidingsplan komt in drie fasen tot
stand:
a. Een ontwerpfase.
Daarin wordt het "model van de leergang" ontworpen,
het hoofdthema en de grondgedachte van het geheel en
het beleid t.a.v. de leergroep gedurende de leerweg.
Valckenboschlaan 8, Postbus 299, 3700 AG Zeist, Telefoon 03404-20044, Fax 03404-12770.
III
b. Een programmeringsfase.
Daarin wordt het ontwerp verder uitgewerkt door gele-
ding van de leergang in perioden met een bepaalde
tijdsduur en ritme (daggedeelten, dagen, weken of nog
grotere eenheden), bepaling focus en thema's in die
perioden en rol en werkwijze van de leergroep (wan-
neer werken met deelgroepen b.v.).
c. Een voorbereidingsfase.
Daarin worden de afzonderlijke leereenheden (lessen)
concreet voorbereid, dus een "lesplan!" gemaakt: op-
bouw van de les, leervormen, onderwerp en de rol van
opleider en deelnemers bij die activiteiten.
Ontwerpen van het opleidingsplan
Het volgende beschrijft een viertal stappen bij het ont-
werpen van een plan, die ook in de programmerings- en
voorbereidingsfase van toepassing zijn, maar nu meer
concreet en voor kleinere eenheden.
Een opleidingsplan komt niet tot stand als een "optel-
som" van afzonderlijke activiteiten. Eerst is een visie
op het geheel nodig, zoals dit ook het geval is bij het
totstandkomen van een bouwplan voor een huis of een ap-
paraat. De eerste schetsen worden, als men er iets in
ziet, uitgewerkt en getoetst totdat een bevredigende
vorm gevonden is.
Deze gang van zaken is als volgt:
1. Stel de opleidingsdoelen en de wijze waarop deze tot
stand kwamen nog eens duidelijk voor de geest.
Het komt dikwijls voor, dat opleidingsdoelen tijdens
de planning weer worden vergeten, b.v. doordat de
thema's met min of meer traditionele leerstof gevuld
worden, die met het doel nog maar zijdelings te maken
hebben. Een opleiding wordt als zinvol en motiverend
ervaren, naar de mate waarin alles wat tijdens de
leerweg gebeurt, uit de "geest van de doelen" voort-
komt en deze telkens weer bewust gemaakt wordt.
2. Ontwerp schetsmatig een aantal mogelijke modellen
voor een leerweg en een hoofdthema.
Meer en rijkere alternatieven worden zichtbaar, wan-
neer dit in een groep gebeurt (tot ongeveer 4 à 5 le-
den), die creatieve bijdragen van elkaar mogelijk
maken, o.a. doordat zij in deze fase alleen hun fan-
tasie en nog niet hun kritiek inbrengen (....dat kan
niet....).
3, Onderzoek de voorwaarden voor en de gevolgen van de
verschillende modellen.
—- Welke gevolgen heeft elk model voor:
‚ de aard van de leersituaties (b.v. cursus,, prac-
ticum, stage, leren in eigen werksituatie);
. de eisen aan opleiders/docenten en hun beschik-
baarheid;
- Vergelijk dit met de gegevens over de deelnemers en
de omstandigheden (I, 2 en 3).
- Onder welke voorwaarden zijn dingen te realiseren
of aan te passen, eventueel door het opleidingsplan
enigszins te wijzigen.
4. Kies het meest geschikte model en werk dit zo nodig
verder uit.
Een schriftelijke presentatie kan - om voor de niet
direct betrokkenen duidelijk te zijn - b.v, de vol-
gende gegevens bevatten:
a. De aanleiding tot de opleidingsactiviteit (eursus,
enz.) en de gebleken behoeften in de werksituatie.
b, De opleidingsdoelen.
c. De deelnemersgroep:
‚ voor wie bestemd, uit welke werksituatie, func-
tie, enz.;
‚ voorwaarden voor deelname;
. omvang van de groep.
d. Het programma (globaal) met thema's en didactische
werkwijze.
e. Organisatorische gegevens, tijd, plaats, enz.
Het karakter van deze 4 stappen kan ook als volgt worden
aangeduid:
1. Erin komen, warm worden,
2. Proberen, spelen met mogelijkheden.
3, Vergelijken, toetsen.
4. Besluiten, vastleggen.
Ten slotte is het nog van belang te bedenken, dat niet
elk opleidingsplan nauwkeurig en waterdicht van tevoren
behoeft te worden vastgelegd. Het plan is een hulp om in
het verloop van de leerweg geordend en doelgericht te
an
5
werk te kunnen gaan, niet een voorschrift. Hoe beter de
opleiders zich tijdens de planning in de cursus hebben
ingeleefd, des te gemakkelijker zullen zij op de situa-
tie kunnen inspelen en het plan onderweg invullen of
wijzigen. Hoe hoger het niveau van de opleidingsdoelen,
des te meer kan men met een "open ontwerp!" volstaan om
dit samen met de (volwassen) deelnemers uit te werken,
m.n. na afloop van de beginperiode van de leergang.
COPYRIGHT NPI