AID
Nederlands Pedagogisch Instituut
syllabus: 8040.895
KL/LG
INTUÏTIE EN RATIO/MANLIJK EN VROUWLIJK?
In deze titel zijn bewust twee elementen ingebracht. Het ene
is de suggestie die van de opeenvolging van begrippen uit-
gaat: intuïtie is manlijk en ratia is vrouwlijk. Tegendraads
voor ons gevoel. Juist daarom is het zo verwoord, met het
vraagteken als tweede element erbij. Is het zo vanzelfspre-
kend dat gewoonlijk gezegd intuïtie gelijk vrouwlijk en
ratio gelijk manlijk is? wijl) denken van niet. Wij zeggen
niet meer man = manlijk = ratio en vrouw = vrouwlijk = in-
tuitie. Het zit genuanceerder in elkaar, als je je erin ver-
diept.
Eenvoudig rondkijkend zien wij veel mannen intuitief te werk
gaan en veel vrouwen rationele meesteressen zijn. Het blijkt -—
dat topmanagers veel op hun intuïtie vertrouwen,2) net als an-
dere mannen in functies die creativiteit vragen: kunstenaars,
handelaars, diplomaten. En het blijkt, dat vrouwen in de
wetenschap op hoog niveau rationele prestaties leveren.
Maar wij merken ook dat het hier gebruikte begrip intuïtie
voor veel verschillend soortige zaken staat. Het is eerder
een aanduiding van een gebied dat zich van het verstandelij-
ke denken onderscheidt. Wij hanteren daarvoor liever het on-
derscheid rationeel - niet-rationeel.
conclusie
logica
analyse
feiten
rationeel denken dagelijks bewust
Ne a een,
niet-rationeel gevoel dagelijks on-bewust
geloof
visie
idee
intuïtie
Nu klopt het met onze ervaring en inzichten uit de menskunde
dat doorgaans mannen dichter bij hun denken en wil zitten en
vrouwen dichter bij hun gevoel en het er zijn. Bij mannen is
hun linker hersenhelft actief en bij vrouwen hun rechter
hersenhelft. Ondanks de individuele variaties op de soort
zijn het lichaam van de man en vrouw in wezen verschillend
georiënteerd. Tot in de kleinste eenheid is dit waar te
nemen. Bij voorbeeld, kijkend naar de eicel en de zaadcelj)
vallen de volgende karakteristieken op:
Instituut voor Organisatie Ontwikkeling Valckenboschlaan 8, Postbus 299, 3700 AG Zeist Telefoon 03404-20044
A,
CO) >
ronde eenheid rechte, uit twee delen bestaand
betrekkelijke rust, wachtend beweeglijk, erop afgaand
in beweging geleid worden zelf in beweging komen
opnemen binnendringen
relatief zacht relatief hard
één of een paar één uit velen,
wie zal de eerste zijn
Elk mens komt nu voort uit een samensmelting. Maar direct
daarna maakt de een zich op om weer eicellen te produceren en
de ander zaadcellen. Kennelijk is in de tweeheid, die ieder
mens is, een hoofdaccent voor man of vrouw aanwezig:
man — daad, recht erop af,‚ als eerste er moeten zijn, bij
binnendringen iets open splijten.
Vrouw — er zijn, rond, wachtend, opnemend, eenheid.
Nu is het gemakkelijk af te glijden naar het gezegde: mannen
en vrouwen zijn dus zo, respectievelijk "daad en wilskrachtig"
en "er zijn, aanwezigheid". Maar elk mens is uniek. Er zijn
nog vele andere consitutionele en sociale factoren, Bovendien
hangt het in belangrijke mate af van hoe ieder individu met
deze gegevenheden omgaat. De geestkracht van de mens stuurt
hem of haar, te midden van alle krachten die op haar of hem
inwerken, naar hoe hij of zij wil worden.
Maar naast dit individuele aspect is het bekend dat mannen en
vrouwen als soort te onderscheiden zijn. Ze gedragen zich ver-
schillend en naast het lichamelijke onderscheid zitten ze psy-
chisch anders in elkaar. Het is bekend dat het gedrag te maken
heeft met innerlijke psychische factoren en met lichamelijke
condities. Het is ook bekend, dat psyché (of ziel) en lichaam
op elkaar inwerken. Aan de hand van eicel en zaadcel hebben
wij karakteristieke verschillen tussen het lichaam van de
vrouw en de man laten zien. Dit onderscheid bepaalt het gedrag
van mannen en vrouwen, vaak grotendeels instinctief. Hiermee
heb je als individu rekening te houden. Het is niet zo makke-
lijk om dit los van sym- en antipathie onder ogen te nemen.
Daarvoor moet je een beroep doen op je eigen geestelijke
kern. Je instinctieve gedrag leren kennen en onder controle
krijgen vraagt een krachtige inzet en training van je geest,
Naast het verschil in lichaam bestaat er ook een verschil in
psychische constellatie tussen man en vrouw. De ziel of psyché
is bij uitstek het gebied van de relatie. Het in relatie zijn
met een ander mens, met je zelf en met het leven. De ziel is
ook rijk aan gevoelens, gedachten en wils-impulsen. Carl en
Emma Jung*) spreken als psychologen m.b.t, het verschil tussen
man en vrouw over anima en animus. De man heeft zijn anima,
het vrouwlijke dat min of meer voor hem verborgen is. De vrouw
heeft idem dito haar animus, het manlijke. Vrouwen kunnen
moeilijk in verbinding komen met hun animus. Evenzo kunnen
mannen moeilijk contact krijgen met hun anima.
Het manlijke omvat het denken dat op afstand het leven, zich
zelf of een ander mens objectiveert. Maar het omvat ook de
daad die zijn wil aan anderen oplegt. Het vrouwlijke zoekt al
sprekende en handelende de verbinding met het leven, zich zelf
of een ander mens. En zij reageert daarin met haar gevoel. Een
moeilijke vraag om te beantwoorden voor een vrouw is bij voor-
beeld: "wat wil je nou?“ Voor een man is dat bij voorbeeld de
vraag: "wat voel je nou?" Zij zullen het zelf echter ontkennen
dat deze vragen voor hen moeilijk zijn.
Ook hier is er de valkuil van categoriseren, waarmee het indi-
viduele over het hoofd gezien wordt. Maar bovenstaande soort-
gebonden facetten spelen de mens wel parten of geven haar of
hem plezier en nut.
De tweeslachtigheid van de mens wordt voor ons prachtig weer-
gegeven in het Chinese Yin-Yang teken ‚ In het Yin zit
een rest Yang, en in het Yang een rest Yin. Maar in de
geest is geen onderscheid. De geestelijke kern van de mens is
noch vrouwlijk, noch manlijk; is noch man, noch vrouw; maar is
mens: ik ben, die ik ben, En hiermee is de intuitie verban-
den. Intuïtie is iets anders dan het gevoel of een idee. Het
onderscheidt zich van het vrouwlijke, hoewel vrouwen guns-
tigere voorwaarden hebben om ermee in verbinding te komen. Het
onderscheidt zich ook van het manlijke en is bij hem aanwezig,
ondanks de ongunstigere voorwaarden voor de man. Het vraagt
van de mens verbinding en aanwezigheid zonder overheersing.
Het vraagt in de mens zowel het manlijke als het vrouwlijke.
Intuïtie is ook iets dat niet rationeel te grijpen is, maar
wel te begrijpen. Het is innerlijk waar te nemen en dit kan
bewust geschoold worden.°) Daarbij gaat het om in contact te
komen met je wezenskern, in verbinding te komen met je levens-
bron, die je voedt en die keer op keer door het stof van jouw
dagelijks leven verzandt. Deze bron moet steeds opnieuw opge-
graven warden opdat deze gaat zingen.6)
Intuïtie, manlijk en vrouwlijk kunnen samen als volgt in het
hiernavolgende schema geplaatst warden:
Intuïtie
Mens
ik ben,
die ik ben
Man (67) Vrouw (9)
denken voelen
rationeel niet-rationeel
daad er zijn
Tot voor kort werkten mannen “buiten” in het sociaal-econo-
mische, politiek maatschappelijke arbeidsbestel. En vrouwen
werkten "binnen" in de privé-sfeer en wat wij tegenwoordig
vrijwilligerswerk noemen. Tegelijk werd buiten een hogere
waarde toegekend aan rationeel denken en daadkracht. In de in-
tieme privé-sfeer binnen mocht je gevoel en emotie tonen, je
anders gedragen en er zijn zoals je bent. Za bleven vrouwen
geweerd uit het eenzijdige rationalisme, en de mannen (door
hun opgaan in of opgeslokt worden door hun werk buiten) ver-
vreemd van het niet-rationele deel van ons mens-zijn. De vrou-
wen werden hoedsters (voor de mannen) van dit andere deel.
Over en weer eisten mannen en vrouwen hun deel op en verste-
vigden de andere partij in hun rol, positie en bijdrage.
Door het werk van psychologen (Freud, Adler, Jung, Assagioli,
Frankl , Maslow, Lewin, Rogers, Perls — om enkele aan weerszij-
de van de oceaan te noemen), door het gevecht van vrouwen om
buiten mee te mogen doen en door de grenzen van het rationa-
lisme (die wij nu op vele plekken ervaren) is er in het ar-
beidsbestel meer en meer aandacht gekomen voor dat andere ge-
bied: het niet-rationele. Hierbij kijken wij bij voorbeeld
naar de huidige aandacht voor transformatie, kwaliteit, klant-
gerichtheid en organisatie-cultuur. Een boeiend element in
deze ontwikkeling is de intrede van de volgende '"management-
driehoek"/):
Strategie
(wil tot actie)
structuur cultuur
(verstand) (gevoel)
Boeiend, omdat dit schema m.b.t. aspecten van de organisatie
lijkt op het menskundige schema dat wij eerder gaven. In
bovenstaand schema is dan het structurele, verstandelijke as-
pect het manlijke en het culturele, gevoelsmatige aspect het
vrouwlijke.
De strategie zou dan met de identiteit van de organisatie te
maken hebben. De kern van waaruit met wil richting gegeven
wordt aan het toekomstige handelen van mensen in de organisa-
tie. Wanneer de manager in zich zelf het structurele, verstan-
delijke en het culturele, gevoelsmatige tot ontwikkeling
brengt, kan hij of zij de juiste intuïties krijgen voor zijn
of haar organisatie. En van daaruit ontstaat strategie.
Literatuur
1 -— De ontwikkelgroep M/V, bestaande uit: Erwin van Asbeck
(oud NPI-er), Jet van Bruggen (Hoofd opleidingen van Orde
van Advocaten), Wouter van der Gaag (NPI), Kees Locher
(NPI), Floor Schiffers (zelfstandig organisatie-adviseur),
Jerry Schöttelndreier (NPI), Nina Schuilwerwe (hoofd wel-
zijn Gemeente Dordrecht), Franka van de Ven (NPI).
2 — Henry Mintzberg: Crafting Strategy, Harvard Business
Review, 1977
Hannie Nathans: Intuïtie is te leren, Opleiding en
Ontwikkeling, 1989-3
Peter Dieleman: Een logisch gevolg van alle ver-
snellingen, maar hoe beheers je
het? Een interview met dr. P.
Winsemius, Bedrijfskundige Berich-
ten, 1988/89.
3 — Wolfgang Gädeke: Man en vrouw -— het kleine ver-
schil. In Huwelijk en relatie, Vrij
Geestesleven, 1988
4 — C.G. Jung: Het ik en het onbewuste, Servire,
1981
Emma Jung: Anima en Animus, Lemniscaat, 1985
5 — Rudolf Steiner: De trappen van het hogere bewust-
zijn, imaginatie-inspiratie-intuïi-
tie, Vrij Geestesleven, 1982
Hannie Nathans: Intuïtie is te leren, Opleiding en
Ontwikkeling, 1989-5
6 - Antoine de Saint- De kleine prins, Hfdst. XXV, Donker
Exupéry: N.V., 1951
7 - J.B. Brouwer en
Workshop "De rol van mannen bij
drs. N. van Oosten:
positieve actie in arbeidsorganisa
ties." In congres Positieve Actie,
Intermediair Seminars, 17 april
1989, Amsterdam
COPYRIGHT NPI
h
ZD
Nederlands Pedagogisch Instituut
Literatuur
NPI-Themadag: INTUÏTIE
J.D. Adams
Tom Boydell
Val Hammond
Hanneke van Buuren
Fritjof Capra
Sukie Colegrave
M. Ferguson
Nancy Foy
Wolfgang Gädeke
Roger Harrison
Robert A. Johnson
C.G. Jung
Emma Jung
Daniel J. Levinson
literatuur: 7007.895
KL /LG
EN RATIO ALS ORGANISATIE KWALITEITEN
Transforming work
Virginia, 1984
Men and Women in Organizations
MEAD special issue, summer 1985
Mijn andere lief
De Ster, 1985
Het keerpunt
Contact, 1984
Androgynie
Lemniscaat, 1981
Aquarius samenzwering
Ank Hermes, 1982
Yin and Yang of Organizations
Landon, 1981
Man en vrouw — het kleine verschil
In: Huwelijk en relatie
Vrij Geestesleven, 1988
Leiderschap en strategie voor een
Nieuwe Tijd - Lessen uit Bewuste
Evolutie
Paper uit Symposium, Groningen, 24
april 1985
Hij, de psyche van de man belicht
Zij, het raadsel van de vrouw ont-
sluierd
Beide: Katwijk, 1985
Het ik en het onbewuste
Servire, 1981
Anima en animus
Lemniscaat, 1985
The seasons of a man's life
Ballantine Books, 1978
Instituut voor Organisatie Ontwikkeling Valckenboschlaan 8, Postbus 299, 3700 AG Zeist Telefoon 03404-20044
B.E.J. Lievegoed
Henry Mintzberg
Rosabeth Moss Kanter
J. Naisbitt
Hannie Nathans
Marlies Ott
F.M.H.N. Schiffers
Rudolf Steiner
Hein Stufkens
Penelope Washbourn
Ken Wilber
De levensloop van de mens
Lemniscaat, 1976
Crafting Strategy
Harvard Business Review, 1987
Men and Women of the Corporation
Basic Books, Inc. Publishers, 1977
Megatrends
Spectrum, 1985
Intuïtie is te leren, Opleiding en
Ontwikkeling, 1989-3
Assepoesters en kroonprinsen
SUA, 1985
Transformatie van management en or-
ganisaties
Thema nummer M&O, maart/april 1986
Alphen a/d Rijn
Ruimte voor vrouwen, van ervaring
naar beleid
Deventer, 1984
De trappen van een hoger bewust-
zijn, imaginatie-inspiratie-intuï-
tie
Vrij Geestesleven, 1982
Filosofie der Vrijheid
Servire, 1970 Ì
Het vrouwelijke en het mannelijke
1987
De splitsing in geslachten in: Uit
de akasha-kroniek (pag. 61 e.v.)
Vrij Geestesleven, 1985
Management voor een nieuwe tijd
Lemniscaat, 1986
Gezichten van de nieuwe tijd
Amstelveen, 1984
Fasen in het leven van de vrouw
Lemniscaat, 1985
Zonder grenzen
Kernak, 1985