ZOMER 1994
Bijdragen aan persoonlijke + management ontwikkeling
Categorie: archetypen + mentale modellen
LEREN LEVEN MET GOD......
- beschouwing + oefeningen
Kees Sanders
Oude Haven 24
1411 SB Naarden-vesting - ËÉ#1.02159 - 51640
Toelichting
Recente ontwikkelingen in de organisatiekunde en het
adviesvak hebben ervoor gezorgd dat het taboe op vakken
als filosofie,theologie, culturele antropologie,cultuur-
en kunstgeschiedenis e.d.is wegggevallen.
Het komt omdat in de kunst + praktijk van de lerende
organisatie geestesverandering,persoonlijk meesterschap, mentale
modellen(nieuwe 'mentale paradigma's')kunstzinnige vaardig-
heden ,teamleren en revitalisering door nieuw denken en leven
centraal in de belangstelling staan.
Nieuwe waarden en horizonten voor een globale inspanning
worden gezocht;de beperktheden die tot ravages en destruc-
tie voeren worden voor het eerst open en glashelder ten to-
nele gevoerd - micro(persoonlijke mentale huishouding en
gedrag) meso(de organisatiecultuur + historie)en macro(de
marktomgeving internationaal en intercultureel)
Geweldige leer-inspanningen zijn nodig waarbij de hele mens
met verstand en hart betrokken is.Synergische processen kun-
„nen zien en beleven,systeem-denkend visualiseren en beeldend
intuitief verwerken, analytisch materiaal kunnen oppakken met
helicopterblik ... het zal het a,b en c van de directe toekomst
zijn .
Als dichters,schilders,musici en acteurs zullen nieuwe lei-
ders en managers in organisaties werkzaam kunnen zijn - meta -
forisch gesproken,
‘Mij spreekt den Blom een tale
mij is het Kruid beleefd (Guido Gezelle)
mij groet het altemale
wat God geschapen heeft...!
In een breed opgezette systeem-studie voor wat betreft alle
natuurrijken(de minerale, animale,plantkundige ‚menselijke en
culturele ontwikkeling in onderlinge samenhang en vanaf de
oudste tijden) heeft Dr.G.Wachsmuth,als physicus en cultuur-
historicus,ook centraal puttende uit het levenswerk van Ru-
dolf Steiner's Antroposofie,in THE EVOLUTION OF MANKIND, een
poging gewaagd tst totaal-synthese.In een excerpt zal dit en
volgend jaar gepcogd worden een samenvatting aan te reiken.
Dit opstel en materiaal is een eerste poging tot een nieuwe
reeks visies en cefeningen in het kader van een trainings-
cursus voor advizeurs/managers.Zie ook cursus + materiaal
‘De manager als kiunstenaar( 1990)
INHOUD
Toelichting
Inleiding 1 - 7
Gebeden, meditaties,gedachten 8 - 12
Credo Christengemeenschap
Litteratuur opgave
bijlage:reformatie + Luther
bijlage: Emil Bock De Apocalypse - de tekenen des tijds
in de openbaring van Johannes
bijlage: uit Bock's voornoemd boek: Welke plaats neemt het
christendom in de grote lijn van de godsdienstige
ontwikkeling van de mensheid in?
bijlage: uit de Openbaring van Johannes 21:6,21:11,12,13,14,15
overdruk Trouw week 32 1994 'Veranderend godsgeloof is essen-
tieel voor godsdienst
Zomer 1994
LEREN LEVEN MET GOD?
Het is … een godverlaten tijd, .- sn Wensen
“geabsorbeerd . in actie,werk,sport en/of amusement.
Omringd - ‚ door de producten van wetenschap en tech-
nologie:infrastructureel,communicatief en in de persoonlijke le-
venssfeer Á nooit tevoren zoveel luxe,comfort en welstand):
: Bijzonder moeilijk ‚ ….… om God te
zoeken,laat staan te vinden.
Velen zijn vanuit collectieve,archetypische structuren ingebed
in een bepaalde psychische Lees die "sporen heeft van
eeuwen christendom,humanisme en{(socialistische) solidariteit.
Sommigen zijn uit traditionele achtergronden afkomstig
en kennen uit de kinder- en vormingsjaren iets van b.v.Kerk,
Bijbel en vormen van cultisch belijden b.v.het tafelgebed,samen-
zang of eerbied voor al dat leeft en groeit.
Anderen kennen - bewogenheid met medemens hier en elders
vanuit genoemde/stromingen. /of andere
. Veren zijn losgeraakt van alle wortels; het gedrag en de
symptomen zijn er naar:drug- en gokverslaving,verslaving aan de
oerklanken uit de Hel, … te weten de moderne pop en anderssoorti-
ge lawaaisorgieen aiesYewoonlijk haus of gegen bloët, met
donkere brillen getooide 7 sexueel … 5 D. 'untetmenschen!
wereldwijd, middels duizenden decibellen dagelijks 24 uur per dag
te 'beluisteren' valt(wilt U Uw kinderen een boterham nalaten
investeer dan onmiddelijk in de gehoorapparaten- industrie want
Ln
medisch is al lang bekend dat a het veertigste(als die
leeftijd überhaupt door dezulken wordt ‘gehaald' !)massaal aan
doofheid gaaf: lijden.Er is nu zelfs al een jeugd-jaarfeest ge-
titeld;'geweld + chaos', Maar genoeg over de sympto-
matologie die dagelijks in alle kranten staat en die men in de
grote steden overal kan waarnemen.
Het is evident dat beelden uit de Apocalypse van Johannes
„rot manifestatie komen Betegen-sacramentele verschrikkingen
van de profaan geworden mensheid zijn in het stadium gekomen van
het overal opkomen van de 'beest mens'.N/ieuwe ziekten ontstaan
en zullen weer epidemiale omvang aannemen.Niet alleen de rela-
tie van de mens met de natuur is verstoord en kapot gemaakt,maar
ook en vooral de relatie tot zijn eigen lichamelijkheid.
Hij huldigt een wereldbeeld 'tot en met het dier';shij is blind
voor zijn eigenlijke menszijn.Omdat de mens met ziel en geest geen
Jade
vat meer heeft op zijn lichamelijkheid ontstaan er steeds meer
Ik-ontkenningsziekten.Het Ik als unieke menselijke structuur,
een dimensie van de geest die bewustzijn,denken, denkend voelen
en spiritueel handelen kan inhouden,wordt ontkend;vergeten wordt
dat ieder mens eigenlijk een scheppingssoort op zichzelf is,
van goddelijk-geestelijke oorsprong.Zo is de mens geen heer en
meester meer over zijn eigen lichaam maar wordt het lichaam zijn
kwelgeest en tiran - in de slechts denkbare leefgewoonten en ver-
slavingen.Massal is de toestroom tot psychiatrie en psycho-
„therapie,het gebruik van psychofarmica; verzuim op het werk
is niet alleen 'de baal dag' maar een chronisch verschijnsel.
Het materialisme maakt de mensen ziek.In de loop van de volgende
eeuw zal 'ziekte' normaler worden dan 'gezondheid'.Carcinoom,
aids,hart- en vaatziekten en geestelijke ziekten(depressies,
psychotische stoornissen e.d.)Van binnenuit desintegreert de mens-
heid in het Westen/Noorden en vooral in het Avondland,Europa,
waar het morele failliet in de 20e eeuw - in relatie tot 2000
jaar culturele opbouw het ergelijkst en droefst is
Je 'tegenmachten'/nieuwe ravages aanrichten o.a.in natuurrampen.
De veranderingen die moeten ontstaan niet alleen in mens- en we-
reldbeeld,in wetenschap en techniek(b.v.milieuvriendelijk)maar
ook in de inrichting van onze maatschappij,zijn zo gigantisch
dat het zeer de vraag is of de leidende groeperingen meer dan
10% aan transformatie kunnen opbrengen van wat nodig is.
Misschien dat andere gebieden op aarde de fakkel van een geest-
gedragen ,menswaardig,God dienend en vererend cultuur- en samen-
levingsstelsel kunnen overnemen.Nu het westerse import-product
‘socialistisch/communistische' staat -— en maatschappijopbouw in
Rusland failliet is,is er misschien een mogelijkheid dat dáar
in de komende 50 jaar een 'christelijk-socialistischereconomie=
samenleving! ontstaaf die uit de diepten van de russische volks-
ziel -— van eeuwen her vroom en heilig bewogen - omhoog komt.
Vele positieve krachten die in midden-europa bij de beste den-
kers en ondernemers zijn gegroeid zouden gebundeld dáár moeten
samenwerken.Vermoedelijk zal de 'multi-national' maffia,casino-
en gokeconomie plunderend overwinnen en de 'oude'toestand her-
stellen:een kleine bovenlaag van superrijken en de rest in ver-
pauperde toestanden van ‘nieuwe horigen en lijfeigenen!'.
In de toekomst,zelfs in de nabije toekomst zal de mens steeds
meer enerzijds de mogelijkheid krijgen om scheppend vanuit zijn
innerlijk mee te werken aan de nieuwe,humane wereldsanderzijds
voor enorme obstakels geplaatst worden die overwonnen moeten wor-
den.Aanknopend bij de 7 zegels(Apocalypse)zegt Rudolf Steiner in
1908 dat de verdere toekomst van de mensheidsevolutie bepaald
wordt door een steeds verdergaande ‘'ontzegeling'(wat eens geheim
was en moest zijn wordt openbaar en moet worden gekend)Steeds
minder bijvoorbeeld zullen de mensen hun ware wezen kunnen verber-
gen door te veinzen.Het menselijk innerlijk zal steeds duidelijker
zichtbaar worden tot in de physieke verschijning.Praatjes en ge-
heime gedachten worden waargenomen.Tot in zijn gelaatsuitdrukking
zal de mens laten zien dat hij BE het teken van het beest Òf het
teken van Christus draagt.Gemaaktheid,huichelarij,leugen(o.a.door
de taal) zullen in dezelfde mate hun macht verliezen als een nieuw
bovenzinnelijk waarnemen in de mensheid ontwaakt.
De lawaaiorgie van de loze praat zal mensengreepen voortbrengen
die stom herboren worden - het spraakvermogen verliezen;het doof-
stomme zal als deficientie in de komende eeuwen massaal optreden.
Hoe meer de peinzende geddhte,de bezielde herinnering,de kunstzin-
nige klank in ware muziek en beeldende kunst(klank-kleur)en vooral
in het steeds geoefender gebed ontstaan - hoe beter de mens in
staat is om God te ontmoeten, inwendige muziek te horen uit engel-
hoogten ‚innerlijk. 6or te bouwen en woorden te denken die
scheppend werkzaam zijn(In den Oerbeginne was het Woord)
Nooit eerder werd de taal en het spraakvermogen - uniek menselijk
vermogen die God de mens schonk ‘als naar Zijn Beeld geschapen -
meer verloederend wr gebruikt als in onze tijd.
Overal schetteren harde,gemene, oe 'neaderthaler'achtige
stemmen die 'brullen,‚gieren,lachen' waar huilen en zwijgen op zijn
plaats zou zijn.Overal schetteren apparaten.
Door gebed en versterkende meditaties zal de mens
enerzijds de krachten moeten bouwen om de steeds luidruchtiger
en barbaarser wereld te verdragen,anderzijds de vermogens moeten
scholen die echte ontwikkeling in de zin van 'transformatieve
interventies' mogelijk maken.
Vaak is mislukking het hoofdkenmerk van alle streven.Helaas zijn
wij Jall-en 'Job' die door alle beproeving heen Godsvrucht en stand-
vastigheid wist te hwaren.Onze opgave is te leren van Jo en het
Kruis en anderen te helpen dat ook te kunnen.
Het is oer-christelijk en heeft met de 'zelfverlosysings' en
‘zelfverheerlijkings'wegen en stromen van NEW AGE niets vandoen.
Het is zelfs tragisch dat de enorme openheid voor verandering en
spiritualiteit(zeker mede veroorzaakt door de miljoenen jonge
zielen die door de oorlogsmachine 'te jong' in de geestelijke
wereld belanden en in voorbereiding op hun spoedige reincarnatie
veel onverbruikte energie,gedoopt in de Goddelijke lichtwereld,
als ontwikkelingsimpuls naakde aarde deden gaan)misbruikt is door
een groot aantal Goeroes en narcistische Egomanen(ook vaak mega-
lomanen)Het nieuwe Nirwana zou aanbreken met het Aquarius/Water-
man tijdperk en talrijke zelfontwikkelingsscholen van Oosterse
herkomst(gedrenkt in de marketingspecialismen van het land waar
alles tot dollar wordt) ma-kien mensen wijs 'geheel selfsupporting!
-zelfverlossend' in het leven te kunnen staan.Soortgelijks is ont-
staan via psychologie/psychotherapie - in toenemende mate onder-
bouwd door biochemie en drugs;niet meer de sociaal-humaan bewogen
mens die in klassiek christelijke zin 'zijns broeder(zuster)hoe-
‘der' is(dus existentieel hulpvaardig is)maar het 'eruit gooien
en bepraat worden'(op zich dikwijls ‘therapeutisch! )
Meer dan ooit is juist die existentieel-therapeutische inzet voor
‘de medemens - als individu,groep,zelfs volk - nodig.Dat vraagt
kennis van zaken en vooral de moed om (mede)
verantwoordelijkheid te dragen!Overal blijft juist zulke zeer nood-
zakelijke hulp steken in diplomatiek geharrewar,ontkenning en laf-
heid. Vaak . worden enorme projectgroepen en strategische be-
leidsplannen opgesteld voor zaken die vanuit simpele-eenvoud-door-
Christus en met de juiste dosis moed en daadkracht in werkelijk
verbluffend korte tijd zouden zijn op te lossen.Ook in dit opzicht
worden wij dagelijks excellent geinformeerd...maar het gevoel van
machteloosheid neemt toe.Het gevaar van machteloze woede is groot
en ook het verlies vanfvertrouwen in alles wat met bestuur en be-
leid in onze samenleving te maken heeft - zowel bij overheid als
in de particuliere belangensferen.
Zo werken heden ten dage minder mensen 'geestdodend' in fabrieken
en werkplaatsen dan op de gigantische burelen van immense burocra-
tien - locaal,provinciaal,nationaal,regionaal en internationaal.
De laatste regenwouden en bossen worden gekapt om de onvoorstelbare
papiermassa's te produceren die door deze burelen dagelijks over
de mensheid worden uitgespuugt.°90% verdwijnt niet geregistreerd in
de prullemand of in de mega-archieven.
In groot besef van eigen tekortkoming,karakter en goed-
deels mislukking van heel wat streven;mislukking ook van veel werk
en initiatief, moet ik,goeddeels op weg naar de laatste fasen voor
wat betreft de levensduur van het menselijke op aarde, zeer beschei-
den zijn met het geven van advies met betrekking tot ontwikkeling
en/of '‘verzorging' van geestelijk leven.
In de volgende bladzijden zal ik een overzicht geven van de gebe-
den,oefeningen en gedachten die mij niet zelden en bij het ouder
worden vaker op de moeilijke en kwetsbare levensweg hebben geleid.
In de eerste plaats kwam dat voort uit een jeugd waarin beide ouders
- moeder overleefde vader ruim 20 jaar - kerkelijk-protestant wa-
ren(gereformeerd,doopsgezind) Dus christelijke lagere en ten de-
le middelbare school,zondags kerkbezoek,als kind 'zondagsschool'
(ae blijmoedige verhalen van een zonnige 'meneer Voogd") - later ca-
techasatie.Doopsgezind gedoopt en 'belijdenis' op 17 jarige leef-
tijd.Maar prompt daarna het laatste oorlogsjaar Binnenlandse strijd-
krachten ,oorlogstraining bij de infanterie in Engeland,de nieuwe
informatie over wat er werkelijk gebeurd was.Ook persoonlijk heel
wat slachtoffers in directe beleving meegemaakt, In de oorlog
en in de gruwelijke 'oorlogs'training in U.K. Enorme weerstand te-
gen dit alles en een ziedende woede over zoveel slechtheid,
Grote behoefte aan ontwikkeling en bewustzijnsverwijding.
Een zoektocht elders:ïnnyat Khan,Mazdaznan,Boedisme,rooms-katholi-
cisme, vrije katholieke kerk( Theosofie) ale Vanaf 1948
de Antroposofie van Rudolf Steiner en de Mensenwijdingsdienst van
de Christengemeenschap.Steeds vaker en duidelijker ontplooide zich
mijn cholerisch temperament waarmee ik,ook door verbale en acade-
mische begaving, talrijke mensen de grond heb ingestampt - door woe-
de en vooral ongeduld.In die zin is zeker ook een aspect van mijn
karakter de Judas Iskariot figuur!
Het is deze 'ongeduldige transformatie'energie die nog eens extra
gevoed werd door de nieuwe, uit Amerika afkomstige ,studie van de
sociale psychologie en sociale paedagogie(UvA,1948 - 1955)Men mag
wel zeggen een 'transformatie + veranderings' kundige opleiding
par excellence en toen uniek in Nederland.Alles was veranderbaar en
ontwikkelbaar ...is dat niet mogelijk dan is dat onwil,weerstand
(belang)of domheid.Wwie niet horen wil moet maar voelen...
Helaas bleek ook in de kring waarmee ik mij tenslotte overmatig
identificeerde(de Antroposofen) veel 'realisme' afwezig(gaten dus
die automatisch met onzin en ravage werden opgevuld)Ôf was ik zelf
“rk
bike dort dartofhens
op grond van een volgend 'dubbelganger-aspect' n.l.mijn buiten-
gewoon 'bourgondische'levensaard voor wat betreft de zinlijke ge-
nietingen, helemaal niet in staat de matiging te betrachten die de
grondtoon van de antroposofische leerschool is.Ook de ‘offer-kunde'
- een vaardigheid die in de antroposofie als scholings- en ontwik-
kelingsinzet centraal staat - was mij - afkomstig uit een zeer wel-
gesteld milieu - vreemd.
Het is danook geen wonder dat ik de 'offers!' nodig voor een meer
blijvend engagement niet heb opgebracht; … toch heb ik de banden
nooit verbroken en ben(ik geef het toe halfslachtig) zowel met An-
troposofie alsook Christengemeenschap/Mensenwijdingsdienst doorge-
gaan.
Tegelijkertijd zijn de winstpunten - Dn een grote expansie-
drift, wereldwijde verkenningen en vooral intieme kennisname van de
moderne maatschappelijke situaties in talrijke stromingen en bewe-
gingen.Vooral de amsterdamse jaren 1983 - 1990 hebben aan deze
_ empirische dimensie * . relief gegeven.
Het is danook merkwaardig dat God mijn levenspad zo heeft voorzien
dat ik nu zowel het een alsook het ander mag ontmoeten en dienen.
Door mijn tweede vrouw kom ik Lj zer veel goeds van
het Kerkelijke-nu(Gereformeerd/Hervormd)in kontakt. (er is
transformatie en ontwikkeling nodig voor wat betreft de 'open
minded'introjectie van de eerste eeuwen en de vondsten daaromtrent
-Nag Hammadi,Quegraam en apocriefe boeken) Opvallend is de
kerkelijk-christelijke daadkracht en de texistentieel-hulpvaardige'
dimensie als vanzelfsprekend vermogen(inmiddels zijn er honderden
° boeken uit psychiatrie,psychotherapie,psychologie,
New Age en andere stromingen om dat [- vooral ingewikkeld - aan te
bevelen; dat is Fojuist genoemde wereld nog - . een vanzelfspre-
kendheid … ) Aan de andere kant blijf ik - meer incidenteel - leven
met de Christengemeenschap / ou Je, als 'consument' van de Mensen =-
wijdingsdienst.Het Credo van deze religieuse vernieuwingsbeweging
(zie bijlage) onderschrijf ik niet alleen maar is mijn{ hoofdmedita-
tie over inmiddels bijna Zen jaren.
In de praktische zaken en in de exektitie van de mensenwijdingsdienst
zou ik 57 graag bepaalde . ‘ «+ veranderingen willen aanbrengen.
Na 50 jaren verbondenheid met de. beweging( .sook met betrekking
tot de Antroposofen)heb ik echter leren inzien dat alle goedbedoel-
de suggesties voor 'change' helaas vergeefs zijn. Á 4e Ls VON
set Lef + cu ste)
Het is ” tekenend voor « maatschappelijke pioniers en
vernieuwers(op velerlei terrein) dat ze . … zeggen ' ja,ik ben
bijzonder geinspireerd door de antroposofie maar „geen antro-
posoof' (Steiner heeft ditf oe se, _ voorspeld door in 1925vk
TE -
voor zijn dood te verklaren:sover 70 of 80 jaar zal er veel 'antro-
posofie' zijn dat door de antroposofen helemaal niet herkent wordt)
Met het geuite verwijt wordt niet bedoeld 'af te katten'; … hoe
touder' men wordt hoe groter het respect kan vat er desal-
niettemin door vele antroposofen op bijna alle maatschappe-
lijke gebieden en wetenschapsvelden is gepresteerd.
Het vereist een genialiteit _ alles te overzien,een vermogen
dat ík allerminst bezit.Maar wel heb ik voldoende rondgesnuffeld
om dit aanduidend/te durven beweren.
Het is te hopen dat er ‘dialoog' kan ontstaan tussen allerlei
stromingen en groeperingen.In het bijzonder de meer serieuse en
solide,ook historisch belangwekkende bewegingen:de Kerken onder-
‘ling,inclusief zulke ‘kerkelijke innovatie'initiatieven als de
christengemeenschap.Dat zal beide ‘geestelijke ambtsdragers're-
garderen.Nog te vaak - “: wordt de gewone Kerk
bij de geestelijken van de christengemeenschap - in woord en ge-
schrift - afgedaan met toud testamentische koek! (gelukkig zijn
er inmiddels publicaties die “ serieus de prachtige Oud-testa-
mentische boeken wegen in nieuwer perspectief b.v.prof, Frieling)
Maar tegelijkertijd zal de weerstand van de ‘ambtsdragers! in het
Kerkelijke moeten worden herkent en opgegeven.Men zal voor een
minimum aan spiritualiteit toch werkelijk oog moeten krijgen.
Een 'belijdenis'(door mij voor 905% onderschreven ‚maar voor 10%
beleefd als tragische materialistische onzin)met de gehele gemeen-
te staande zingen is toch wel een affront voor ieder weldenkend,
mini-geschoold spiritueel mens('Alles feine bleibt privat’ -Morgen-
stern) En nog veel ° * . - …. verschrikkelijker is het voor
een wat meer geestelijk geschoold mens te moeten meemaken dat brij
het door de Gemeente massaal … hardop gesproken ‘oer gebed! Het
Onze Vader - via een knop bij de preekstoel-automatisch een kerk -
klok geet Luidenlite dagelijks met dit oergebed leeft en na vele
jaren de . diepten en hoogten van dit gebed 'ontdekt' - is de-
ze praktijk ‚een ultieme 'heiligschennis'!
Nu volgen gebeden,gedachten,meditaties.pr’4s- Lt Aafel je.
Wijn
Dd
ge
GEBEDEN, meditaties, gedachten
vendl wrd. wtigensdeajwen de Christengemeenschap\in stilte, me-
ditatief uit te spreken, In de loop der jaren vormen zich in het
innerlijk velerlei beelden die een belangrijke geestelijke sub-
stantie kunnen worden - niet alleen línttdit leven maar ook als
werkelijkheid over de grens van het aardse sterven heen...
2.Meestal bid ik het ONZE VADER bij het voorbereiden op de in-
slaap des avonds.Het boekje over het Onze Vader van Ogilns is. een
‘must ', Het is\ het schoonste boekskej daf ik ken!
3.Als … laatste gebe voor het inslapen bid ik een gebed van
de engelse geestelijke(lengelse christengemeenschap)Bittlestone;
'I am going into the world of the invisible
The surging forces of my earthly life release their hold
In the world into which I am now entering
The watchful care of the angels
The loving guidance of the arch-angels
and the creative wisdom of the spirit. of the ages
work upon the souls of men...
In my heart live many conflicts
But also kle thought of Christ
May this grow in the world of sleep into full being
May 1 receive through powers of Light
His strength and peace..'
4A.Direct bij het ontwaken het @@mtend gebed van Bittlestone:
'I am coming from the world of the invisible Ze ag rf
and penetrate anew the stream of my earthiy life,‚my eartAly body
1 thank the world of spirit which has hold my soul
1 thank the world of earth which has guatrded ° my body
May the light of Christ … in the light of day shineffor my soul
upon paths of earth Dn - -
May the Holy aims of God whtch_have warmed my soul im sleep be
Femembered - through the aid of Christ - in waking deeds.'
5.Het is goed voor het gebruiken van een maaltijd een kort
gebed uit te spreken(in stilte of met elkaar) bij drukte of
weinig tijd is het aloude ‘Here, zegen deze spijs + drank Amen!
al voldoende.Heel bijzonder diepzinnig en innerlijk verruimend
is het gebed uit de Broederschap des Gemenen Levens(Geert Grote
15e eeuw):
‘Het Brood kan ons niet voeden
Wat ons in het Brood geneest
Is het eeuwig woord van God
Is leven en is Geest!
6.In de stilte van b.v.een half uur rust op bank,stoel of bed
des middags neem ik dikwijls motieven uit de Mensenwijdingsdienst
op in innerlijke reflectie:
hel é " Ei “
Christus in ons en Zijn Geest vervulle ons!
Het drieledige Kruisgebaar dat de deelnemers aan de dienst maken:
h pe Vadergod zij in ons
De Zoon God scheppe in ons
De Geest God verlichte ons *
h Goddelijke wereldgrond die saamgevoegd heeft uit Zijn Wezensdelen
der Mensheidswezen in het Bovenzinnelijke en die verwandeld heeft
het saamgevoegde
Tot U wende zich mijn willen
De kracht van dit willen ontspringe aan een Voelen
dat zich met U‚o Christus verbinden mag
En in mijn denken moge leven de Heilige Geest der waarheid
tot in alle volgende tijdenronden - Amen ë
(deze passge gaat gepaard met een aantal cruciale handelingen
bij het altaar(wijn,brood,wierook)temfvoorbereiding op offer en
communie;die beelden zijn in deze meditatie van uiteraard es-
sentieel belangsmaar ook zonder die beelden is de tekst van een
buitengewone schoonheid en diepte)
hl Christus in ons handen heffen!Christus licht in het licht van
onze dag!Voor mijn mond zij de drempel behoed - een muur verhin-
dere mij dwaling om mij te doen stromen - al het boze zij mijn
woorden ontnomen - goede wil giete zich erin uit
In het offer ontsta het vuur van de wezenscheppende liefde
en de vlam verwekke tijdeloos zijn - OPDAT HET GOEDE MOGE BESTAAN!”
10
J.Een aantal voortreffelijke tips en een aantal fraaie
meditaties treft men aan in het boek van Rittelmeyer 'Meditation'!'
bijvoorbeeld de in- en uitadem meditatie.
Bij het inademen denkt men zo helder mogelijk aan aldatgene
wat wij uit de Kosmos aan krachten ‚energie en genade geschonken
krijgen in het LICHT. Bij het uitademen pogen wij zo intensief
mogelijk ons te verbinden met de dankbaarheid die wij voelen in
de innerlijke uitspreking van het wzenlijkste wad wij . … kun-
nen laten gebeuren LIEFDE ,
8.In de Bijbel treft men een groot aantal teksten aan in Oude +
Nieuwe Testament die 'overdenking',meditatie,aandacht waard zijn.
Eigenlijk zou ieder enigszins spiritueel gevormd mens dagelijks, al
is het maar kort,de Bijbel moeten lezen.Daarbij kan voor het moder-
ne bewustzijn het nieuwe Testament(in het bijzonder Johannes)van
onmiddelijke waarde zijn.Rudolf Steiner heeft overigens gezegd dat
als wij het Johannes Evangelie lezen of overdenken allen die in de
hemel(de geestelijke wereld)verblijven mee luisteren. ; Scheppen-
de engelhierarchien resooneren mee.(niets is eigenlijker werkzamer
tegen de machten van het Boze;wij zien inmiddels het Boze middels
beeld- en kwelbuis dagelijks in al zijn destructieve werkingen we-
reldwijd;smaar wij zijn geneigd te vergeten dat de ravages die door
het Boze in de geestelijke wereld worden aangericht navenant zijn;
elke gedachte en elk gevoel heeft een objectieve werkelijkheid in
de geestelijke wereld,te vergelijken met de concreetheid van bijvoor-
beeld stoelen en tafels hier op aarde om ons heen....Alles is door
God in onze handen gegeven om er in vrijheid 'een goed werk' van
te maken;,zodat eens - in de eindtijd, de mensheid opgenomen kan wor-
den in het hemelrijk als tiende engelhierarchie(zie Apocalypse van
Johannes 'het nieuwe Jeruzalem') Alles wat wij hier voor elkaar krij-
gen in het goede heeft duizendvoudige werking....hier niet alleen
maar ook in de geestelijke wereldhemelen)
ORudolf Steiner heeft destijds voor een bepaalde groep mensen een
zogenaamde Jugendkreis gesticht en. daarvoor een meditatie en
een tweetal begeleidende ‘occulte’ voordrachten gehouden.
Voor toetreding tot deze groep moest men destijds gevraagd worden.
Aanvankelijk was ik wel wat gesterkt door deze meditatie en over-
denking,ook omdat je deze meditatie(een ochtend-,middag en avond-
spreuk)wereldwijd doet met allen die tot deze Kreis zijn toegetreden.
In de joop van mijn leven heb ik andere indrukken over deze vorm van
‘groeps'vorming gekregen;voor mijzelf is de rijke inhoud van het
11
religieuse,christelijke van veel groter gewicht geworden.
Inmiddels zijn er ook Kreisleden die de spreuk/meditatie gewoon
verwerken in voordrachten of als groepsoefening met andere mensen
delen.Zij verklaren dat zij beleven dat de tijd van zulke geheime
groepen binnen de antroposofie voorbij is en contraproductief
werkt.Ik ben het daarmee eens.Voor diegenen die denken met deze
oefeningen een bepaalde relatie te kunnen hebben ben ik bereid
ze in mondeling kontakt over te dragen.De laatste monumentale
woorden van de meditatie kan ik hier prijsgeven omdat in slechts
enkele woorden de hele essentie van ons bestaan is samengevat:
‘Ich im Weltensein
Seele im geistes-wollen
Geist im Gottes Tun
Christus in mir!
10. Klassenstunden heb ik slechts een enkele maal gevolgd(6 van de
18 ) Ik heb het een bizarre en onaangename ervaring gevonden in die
levensfase:een überspit zte,oerduitse ‘mumbo jumbo' waarin ik niet
geloof.In geheel vernieuw de vorm zou het wellicht wat kunnen bete-
kenen.Hoe het ermee staat is mij niet bekend.Al 25 jaar heb ik er
geen contact of ervaring mee.Dit soort dingen zou m.i.niet meer moe-
tenshet grijpt toch weer terug op oude 'Geheimschulen' en esoteri-
sche kennis voor weinigen.Gepubliceerd en van veel commentaar voor-
zien die de tijdsfase plausibel maakt waarin dit ontstond,zou het
een stimulerende werking kunnen hebben.De meditatieve stof en de
aangeboden mantrams kunnen voor sommige mensen wellicht van
betekenis zijn.Destijds gaf het volgen van de Klassenstunden( kaart
meebrengen svp.bij de ingang tonen)veel prestige;dan pas was je een
echte antroposoof. De optiek van deze opmerkingen is al verwoord:
niet persoonlijke 'zaligmaking en heiliging' is de number 1 need -
offtnis world(dat ook) maar de sociale existentieele medeleving en
hulpverlening. Er zijn teveel antroposofen geweest die 'selbstherr-
lich' doof + blind aan, voor het grijpen liggende noden van directe
medemensen/broeders + zusters, voorbijliepen en de barmhartige sama-
ritaan niet kenden. Zoals met veel 'Antroposofie':Vom guten zuviel!
‘mn
Uit de Klassenstunden geef ik een voorbeeld van wat mij aanspreekt,
12
Uit het eerste Klasse-uur(oefening)
1l.Physische Hülle Mein eigen Wesen ist verwoben mit der
Erdenschwere
EX DEUS NASCIMUR - erste Hülle fällt
2.Aetherleib/Hülle Mein eigenes Wesen ist verwoben mit der
Lichtesleichtigkeit
IN CHRISTO MORIMUR - zweite Hülle f£ällt
3.Astralleib/Hülle Mein eigenes Wesen ist verwoben met der
Atemstärke —
PER SPIRITUM SANCTUM REVIVICIMUS - dritte Hülle
allt
ICH BIN (AOUM MANI PADME - Mein Ich ist
beschlossen in der Lotusblume)
Bij de drie wezensniveaux kunnen de volgende beelden worden ge-
bruikt:
ad l bergkristal pakken en op de hand wegen
ad 2 wolken visualiseren die langs bergen optrekken naar boven in
het wereldal (eventueel ook met waterverf schilderen)
ad 3 een lotusbloem imagineren en de innerlijkste kern van de
drie lagen bloembladeren beleven (ook schilderend verbeelden)
Bij het innerlijk spreken van de woorden kan men de woorden laten
klinken op de tong en in de mond - zonder ze met klank uit te spre-
ken.Het gaat om het opwekken van een diepere beleving.
1l1.R:;Steiner heeft een groot aantal spreuken en meditaties gecompo-
neerd,die men b.v.in de week-kalender(Seelenkalender) in Wahrspruch-
wöórter e.a.publicaties aantreft.De talrijke tips en oefeningen uit
zijn hoofdwerk Hoe verkrijgt men bewustzijn op hogere gebieden? (1910)
blijfen,ook door ‘ praktische 'alledaagse'raadgevingen,van funda-
menteel belang.
12.Voor mijzelf is een van de hoofdzaken in innerlijke scholing
het schilderen met waterverf geworden.Het oefenboek Die schöpferi-
sche Kraft der Farben (Hilde Boos)1950 en volgende drukken is van
belang als 'oefenweg'.In mijn cursus De manager als kunstenaar zijn
aspecten van deze scholing van imaginatie en inspiratie verwerkt.
Het wekelijks meerdere malen schilderen met waterverf volgens be-
paalde richtlijnen heeft een groot effect op stemming en gevoel:
het aetherische wordt actief en lichtend beleefd.
LOUT
ptaysmmnao ur,
prauyaftrroay ap ua yyaenj op ua
yfu voy st AN EM
2ZO IAU UBA SUO SOJA IBE
Bur{aoz1aA ur varu suo plof
uareuapinups azuo uoaofkraa (tm oo y(HB
uap[nuos 9zu0 suo JaoRIDA UG
poord sy(noBep suo uopay suo Ja25)
apree ap do oo ozje uofoutay op ur yfo8
apar2sa8 pm MN
SUO JO} ALOY Kf MN
p8iproua8 apaom weeu MN
{rz wojauray op UI amp
JOPEA 2ZUO
“uaAaj opwarsad
proy@tmnoa ap 200A uny ueA vopnoyag uaa do us
UazZAMUASUIU JI ULA UPEJSIJLIOOA Zat do
‘prauypjuenrppuoz
ap uea Buruurmoao op do vadoy usgour (rz
UAAPALA SMSLEYS) Ap UBA HYPE
apuauaag toy ap a1p uazoyag UIJje JOHEEM IAN
uaa ur uaram pBtuaraa yaIz uvodour ‘uafsoa Yarz UI
snjsL1ys) ap uapaj op ueareem uaddeyasuaaurss)
“UILLIM 18295) opuajay ap vey WA JOOCI
“uayyn.nuo uey aLtoyenr ap poop ap
uee ZurBe1pa8 uny zoop fy arp ua jour param
1ap BueByrooa 10} vaua raa suaa WIZ [eZ (MH
“puorBpjasam ap ue uapep
axyf1apea dop 1o8uarqfoa ap sje a9j u opree do
uargsenjawauy 1op Lay ap pín azap spurs st (1H
(5)
“uagep aup eu poop ap (ry vomoa0 uao)
‘uoppey uaaojzaa ultz yfoppo8 uny amp uajorz
uaA101sa8 top puersfig ap fry pam poop ap ul
“UIUOZIJA PIE
xp Je18 voy ur pam ua uapaje8 poopsinux op
smet sunuod tapuo yjeay snzaf SMSUUD a
‘apprazaq sns op uea
jesny 301 euej[ UEA uooz ap ‘ualay a3 Yffparssaë
preysuaw Tap uazam ay(ijeweud joy uee
pleyyuenjopuoz op Wo ‘atp 1s225) BFA op UEA
Surjram uaa st pee do artooge8 snzaf p[atam
-apee ap suaur se sms ap penaq snza( ur
“uooz UuaI0G8 prayBrmnas ur
ap s[e uozamspor) Up 103 st ‘uapaom Snuypejoop
ueeisagapaee apuoarays Jaq UeA Bulmnoruoy
-suaaa[ ap uasUaLI ap AIM JOOP ‘“sNISUUGD)
100A uajosdauos ultz yay vee] yfijropen
‘apree Tap ua uajatuay Jap puouBsueersag ap st
uazamspos yfpinmeu-y(tjorsaa8 Bnysewye vor
“Penda My)
Litteratuur opgave
1.Martin Luther -Hinweise auf die unvollendete Reformation 1985
2.The Beginnings of Christianity - Andrew Welburn 1994
3.Beiträge zur Geistesgeschichte derMenschheit - 7 delen Emil Bock
(Urgeschichte,Moses und sein Zeitalter,Könige und Propheten,Cäsa
ren undApostel,Kindheit und Jugend Jesu,Die drei Jahre,Paulus)
4.Apokalypse - Emil Bock \ l/
5.Hans Werner Schroeder De mens Get het kwaad 1990
6. idem ° Drieeenheid + Drievuldigheid 1988
Friedrich Rittelmeyer Meditation 1952
„Andreas Binder Wie christlich ist die Anthroposofie? 1992
-standortbestimmung aus der Sicht eines evangelischen Theologen
[P.zie verder rapport/publicatie ‘De manager als kunstenaar! - 7
met omvangrijke multidisciplinaire litteratuurverwijzing (250
(Stichting de Weegschaal - Kees Sanders - Naarden)
Lp. Brbtlurtrne “Aaa tetrve Vrayra Po Aa ’ /p So
pn Hek woerte Jan Keien
Jan br broese Linmel (606
13.Peter M.Senge - de vijfde discipline - de kunst + praktijk
van de lerende organisatie - scriptum management 1992
14.Bernard Lievegoed 'Managing the developing organisation'
tapping the spirit of Europe 1991(foreword Ronnie Lessem)
15.G.Wachsmuth - The Evolution of Mankind 1963
16.betty Edwards 'Drawing on the artist within! 1989
UIT DE OPENBARING VAN JOHANNES( vertaling Ludovicus Mirandolle
(1904-1974)oorspr.titel L'Apocalypse de Jean(1956)
bewerkt in het nederlands uit dit en andere nagelaten manus-
cripten van dezelfde auteur door mevr.Dr.l.M.Mispelblom Beyer-
van den Bergh van Eysengal( 1989)
21:6 Ik,de alfa en de omega,
het oerbegin en het werelddoel
Ik zal de dorstende te drinken geven
uit de bron van het water des levens
als een geschenk
de overwinnaar zal deze dingen ontvangen
en Ik zal hem een God zijn
en Hij zal mij een zoon zajn.
Maar zij die angst voor de geest hebben
die zonder geloofskracht zijn,
die het geestelijke verontreinigen
de moordenaars van het geestesleven
zij die zieleontucht begaan
die het leven vergiftigen
die de demonen aanbidden
en allen die de vervalsende schijn verbreiden
hun deel zal de peol zijn
die opgloeit van vuur en zwavel
dat is de tweede dood
22:11
wie de goddelijk goede orde niet openbaart
zal deze ook in de toekomst niet openbaren
wie onreinheid en vertroebeling uit doet stromen
hij zal nog meer vertroebeling verbreiden
en wie het goddelijk goede tot verschijning brengt
hij zal dit nog meer tot openbaring doen komen
wie aan de geest is overgegeven
zal nog sterker doorgeest worden
12 Zie,ik kom vlug
ik ben de Heer van het lot :
en aan een ieder zal ik de lotsvereffening toedelen
naar zijn werk
13 ik ben de alpha en de omega,
de eerste en de laatste
het oerbegin en het werelddoel
14 Vervuld van goddelijke krachten zijn zij
die hun gewaden gewassen hebben
zodat zij vermogen te plukken
van de boom des levens
en door de poorten binnen in de stad(nieuwe Jeruzalem)
15 buiten moete blijven zij
die niet de levende weg bewandelen
en zij die het bewustzijn verduisteren
en degenen die onloutere zielehandelingen begaan
en zij die het geestesleven
in mensenharten vermoorden
en zij die schijnmachten vereren
en allen die in zich opnemen en uit doen stromen
de verwarrende schijn
Emil Bock:De Apocalypse - de tekenen des tijds in de openbaring
van Johannes (ned.vert.1989 Christofoor,Zeist)
uit de inleiding
De mens die op religieus gebied zijn weg zoekt wordt er niet vol-
doende mee geholpen als men hem alleen wijst op wat er twee duizend
jaar geleden is gebeurd.hij moet een direct verband zien met wat hij
in zijn eigen tijd beleeft en contact hebben met geestelijke krach-
ten die nu werkzaam zijn.
De Openbaringvan Johannes staat niet voor niets aan het einde van
de Heilige Schrift.Om tot de Openbaring door te dringen moeten wij
door al het andere heen zijn:evangelien,Handelingen,Apostelen,de
brieven van Paulus.Dit boek is eigenlijk de Heilige Schrift van een
gevorderd ChristendomHet zal het richtsnoer worden voor een modern
Christendom dat werkelijk bij onze tijd past,dat weer acolyptisch
wordt.De Openbaringen van Johannes heeft tot nu toe nog geen actieve
rol gespeeld.Dit is een gevolg van het feit dat het christendom in
zijn kerkelijke vormen ver bij zijn tijd is achtergebleven.
Wie heeft het stormachtig voortrollende rad van onze eigen ontdekkin-
gen en uitvindingen kunnen bijhouden?De wetenschap en de techniek
ontwikkelden zich zo dat onze vele problemen er een gevolg van zijn.
De mens heeft verzuimd een overeenkomstige innerlijke ontwikkeling
door te maken.Evenmin het Christendom.
Dit heeft geen vooruitstrevende,gemetamorfoseerde vorm ontleend aan
de inhoud en sfeer van de evangelien,noch aan iets boven die wereld
uit.Als het hierin was geslaagd zouden wij niet zo radeloos en
passief staan tegenover de gebeurtenissen van onze tijd.Indien het
Christendom wezenlijk al zou zijn aangekomen bij de Openbaring van
johannes dan zou onze tijd pas werkelijk apocalyptisch(in overgang,
in transformatie)kunnen izjn.Men zou dan in veel hogere mate de mo-
gelijkheid hebben om met christelijk inzicht doeltreffend in te grij-
pen in de bergafwaarts gaande ontwikkeling van onze moderne bescha-
ving.
De Christenheid heeft helaas in feite nog helemaal niet de stap van
het Oude naar het Nieuwe Testament gedaan.Het Christendom is eigen-
lijk de godsdienst van de open hemel,de godsdienst dus van een mens-
heid voor wie het voorhangsel is weggeschoven dat de aardse zintuig-
lijk waarneembare wereld scheidt van het gebied van het bovenzinne-
lijke.De godsverering van het Oude Verbond is daarentegen de gods-
dienst van de gesloten hemel.Het belangrijkste symbool van de oud-
testamentische vroomheid was het voorhangsel voor het Allerheiligste
in de tempel van Salomo.Als een onaantastbare scheidsmuur bande het
voor de mens ieder tsreven uit naar een waarnemend beleven van het
bovenzinnelijke.Het werd dem ens ingescherpt dat hij zich niet moet
aanmatigen,de wereld waarin het goddelijke woont met inzicht te kun-
nen naderen.
De mensheid heeft niet altijd voor het gesloten voorhangsel ‘geleefd.
Hoe verder wij teruggaan naar de eerste fasen van de geschiedenis,
des te levendiger zijn wij opgenomen in de wereld van een oude hel-
derziendheid: 'kinderlijk'dromend kon zij binnenzien in de rijken van
de engelen en van de andere bovenzinnelijke wezens,die in het aardse
bestaan leven en aan gene zijde ervan...
Om de mens tot zelfstandigheid,tot wakkerheid,tot Zelfbewustzijn,
tot helder waarnemen van en omgaan met de natuur en de aarde te
brengen moest de intuitieve schouwing van de wereld en de geest ver-
dwijnen.Het is een van de belangrijke missies geween: van hetouds
testament en het Israelische/Joodse volk.
In het uur van Golgotha verliest het begiusel van het voor een geslo-
ten voorhangsel moeten staan zijn geldigheid en zijn kracht.Het …
scheuren van het voorhangsel in de tempel was als het ware een
goddelijke,symbolische handeling: voorbij is de tijd dat de-mens
verbannen is uit het gebied van door inzicht gedragen nabijheid van
Godshet begin van een nieuwe helderziendheid is gekomen.
Het eerste Christusgebeuren heeft in het gebied van het fysieke
en van het zichtbare plaats gevonden.Het zaait in de harten die
daarvoor openstaan het zaad van de kracht en de ontwikkeling,waar-
door de mens deel kan hebben aan het tweede Christusgebeuren.
DIT IS HET MYSTERIE VAN DE WEDERKOMST DAT ZICH IN ZIJN VOLLE
GLANS STEEDS MEER VOLTREKT IN DE BOVENZINNELIJKE WERELD.
In de eerste jaren van het christendom werden reeds de lichtstra-
len van deze nieuwe openbaring zichtbaar:een toekomst in Christus.
Dit vraagt om en kan ook een nieuw bewustzijn wekken.
Na 2000 jaar 'gesloten voorhangsel '(godsdienstrijping,wetenschap,
technologie ,modern zintuigelijk bewustzijn)komen wij nu in de fase
van een ‘open hemel! Vele 'apocalyptische'verschijnselen in onze
tijd,ook in de gigantische macht van de Diabolos,Satanus(de tegen-
machten)en de destructies en ravages van en in mens en natuur, kun-
nen alleen begrepen worden vanuit het inzicht dat de spirituele
kracht van Christus dichterbij komt.
De Openbaring van Johannes is het leesboek van een christendom dat
tot zichzelf komtshet vraagt om een hoger bewustzijn en een leef-
wijze die daarmee in overeenstemming is.De mens begeeft zich op de
weg van het nieuwe schouwen wanneer hij zijn denken intensiever en
krachtiger maakt,zodat weer oe rbeelden en ideeen,inspiraties en
intuities kunnen toestromen.
bijlage:reformatie + Luther
Voor Luther was de historische ontdekking die hem tot Reformator
maakte deze: Christus zelf is het zuivere evangelie,de persoon-
lijke toezegging van een bevrijdende genade.De schrift kent
devetten(Oude Testament)ook in de zin van Gods heilige wil ver-
staan,waaraan de mens niet kan voldoen en waardoor hij zich als
een 'verloren en vervloekte zondaar' ervaart.In de Zoon komt
de vreemde,toornige God de mensen verzoenend nader en verzekerd
hem een onverbrekelijke liefde.Evangelium heet bij Luther:een
aan de mensen geschonken onvoorwaardelijke Genade.
De mens heeft eigenlijk niets bij te dragen,alleen het Geloof.
in geen enkel werk kan hij God naderbij komen en ontvangt hij de
Genade.Het SOLA GRATIA/SOLA FIDE - alleen uit genade, alleen
uit geloof werd voor Luther de hoefteen van het waarachtige Chris-
tendom.De oerzonde voor Luther is:te willen zijn als God,zelf
scheppend werkzaam te zijn en God niet nodig te hebben.Pas wanneer
in de mens de laatste rest aan eigenmachtigheid,zelfliefde,zelf-
bevestiging uitgedoofd is kan Christus aan de mens het verlossende
werk volbrengen.Luther meent deze maatstaf bij Paulus te hebben
gevonden(Romeinen 3,28) 'Rechtvaardiging van de zondaar door
het geloof alleen!
Dit theologisch in alle scherpte uitgewerkt hoofdcriterium van de
protestants-christelijke waarheid staat inderdaad in de grootst
denkbare tegenstelling met de antroposofische interpretatie van
deze waarheid - want voor de Antroposofische opvatting 1Sfae men-
selijke mogelijkheid tot vrijheid en zelfprestatie/zelfontwikkeling,
Voor Rudolf Steiner is het zo dat de mens niet zonder meer de
kracht bezit zich tot het Goddelijke te verheffen en de wil van
de schepper te doen.Met Paulus zegt Steiner: wanneer de mens zich
op eigen kracht verlaat wordt hij hoogmoedig...en zal hij ontdek-
ken hoe onmachtig hij wezenlijk is.Maar dan stelt Steiner over-
duidelijk dat de mens in en door Christus de onmacht kan overwin-
nen en de werkelijke ‚dragende krachten in zichzelf kan ontdekken.
Christus is de helende kracht in ons en helpt ons de 'zieledood'
te overwinnen.Veelvuldig is bij Steiner sprake van de Genade.
Maar van een ALLEENWERKZAAMHEID DER GENADE zoals de reformatorische
theologie dat eist,‚is bij Steiner geen sprake.Genade en verlos-
sing(passief)zijn niet voldoende om het Scheppingsdoel te bereiken
de mens kan zich zeker niet zelf van de erfzonde en van persoon-
lijke schuldenlast bevrijden,verlossen.Maar voor opstanding en
nieuwe schepping moet hij wel zelf een bijdrage leveren;hij moet
meewerken,is ook een 'medewerker' van God.
bijlage:sreformatie + luther /2
Voor de nieuwere theologie is het nu zo gesteld dat de gedachte
van medewerking van de mens aan zijn verlossing de theologische
zondenval par excellence is,Het oordeel over het 'synergisme'!'
(syn-ergein)van God + mens in de verlossing wordt tot in den
treure bestreden.Er staat figuurlijk gesproken de doodsstraf op.
Op dit punt wordt danook de Antroposofie het heftigst bestreden.
Voor God tellen niet de werken alleen het geloof,is de grondop-
vatting waarmee de Kerk staat of valt(articulus stantis et cadentis
ecclesiae)En om alles wat ook maar riekt naar werk en bijdrage
uit te bannen wordt danook gesteld: het geloof is niet het werk
van de mens,maar het werk van de heilige geest.Het geloof is dan
niets anders dan de persoonlijke Akt waarmee de mens Genade aan-
neemt.Maar wanneer het geloof de mensen redt dan toch als vrije
daad vande mensen zelf?!
De lutherse orthodoxie heeft om dit dilemma te ontgaan het be-
grip van de actus passivus gebouwd.(receptio alcuius rei non est
actio,sed passio - het ontvangen van een zaak is niet een actief
handelen,maar een passief dulden})Het geloof is als een uitge-
strekte hand welke de genadfóntvangt zoals een bedelaar de gave.
Maar ook dit beeld werd weer te niet gedaan toen uit de Indische
Genadenleer(Bhakti)bijna 400 jaar voor Luther al evenzeer in
talloze hersen- en gedachtenspinsels het beeld van de apen en
katten weg werd geformuleerd: komt een apenmoeder in gevaar dan
klampt zich het jong aan de moeder vast - dus werkt als het ware
mee aan de ontsnapping van het gevaar;bij de kat is het anders -—
het kattenjong doet niets - wordt in de bek genomen en daarmee
is alle actieve medewerking uitgesloten.(1930 Rudolf Otto
Die Gnadenreligion Indiens und das Christentum s.37 - 40)
Luther is er niet uitgekomen en heeft voor de kattenweg gekozen.
(Martin Luther Von der Freiheit eines Christenmenschen( 1520)
Vanuit de lutheraanse/reformatorische optiek is ook een pauli-
nische uitspraak 'niet ik,maar christus in mij' niet te vatten.
De doorbraak naar een nieuwe reformatie en een nieuw begrip
kan tot stand komen wanneer,zoals in de natuurwetenschappen,
met nieuwe paradigma's wordt gewerkt.Naar bekend zijn paradigma's
fundamentele begripsmodellen die alle waarnemingen en verschijn-
selen dekken.Zo werd pas recent het Newtonse model in de physica
verlaten en vervangen door het relativiteits en quantumtheoretische
model.
bijlage: reformatie + luther/3
In de filosofie zijn al vele paradigma's gepasseerd;in de psycho-
logie werd het paradigma van de eigenschappen- en 'vermogens'
psychologie door de dieptepsychologie onderuit gehaald.
Waar het dus omgaat is af te wegen uit welke paradigmatische
‘fixaties'Luther + de reformatie werkte;welke historische condi-
ties die fixaties hebben bepaald.Dan verder te gaan en te wegen:
welke nieuwe paradigma's zijn inmiddels actueel en is het antro-
posofische 'paradigmatische kader' zodanig realistisch dat de
christelijke geloofs-en genadenleer er in past, respectievelijkfeen
nieuwe,actieve,meer met de moderne 'bewustzijns'tijd verbonden .
impads door krijgt.Anders gezegd:kan de antroposofie meer weten-
schappelijk plausibel aantonen een wezenlijke bijdrage tot het
‘theologisch-christelijk geloofsgoed te leveren?
Het is niet alleen 'de'antroposofie die een fundamenteel nieuw
paradigma aanreikt maar ook in de filosofie en dieptepsychologie
komt hetzelfde naar voren: met het begin van de nieuwe tijd komt
niet alleen het verstandelijk-rationele tot verdere en grote
bloei maar ontstaat er ook een verschuiving in de geestelijk-
verstandelijke organisatie die het menselijk Ik- en zelfbewustzijn
regardeert.Het bewustzijn wordt het centrum van een denkend Ik.
Daarmee wordt de mens van soortwezen steeds meer een existentiele
zelfstandigheid die in die zin een relatie met God kan bouwen.
De kennistheorie van het zich ontwikkelende bewustzijn stoot on-
vermijdelijk op de tegenzijdige afhankelijkheid van Subject +
Object Descartes brengt het naïf tot uitdrukking met zijn res
cogitans dat een res extensa tegenover zich vindt.
Subject + Object,Ik + Wereld - of alles is een product van de
subjectiviteit door middel van productieve inbeeldingsgaven of
het subject wordt een product vafi fet scheppingskracht uitge-
rust materie-universum.De natuurwetenschappen nemen een tussen-
positie in van pragmatische aard:werken met de feiten zonder ver-
der aanspraak te maken op ‘waarheid! of 'werkelijkheid'.
Alles is relatief - iets absoluutsis even onbekend als iets wezen-
lijk-objectief kwalitatiefs.De vraag naar de waarheid is een schijn-
vraag(Wittgenstein)Inmiddels komt dan een soort nieuw paradigma
op in die vorm dat alles 'relatie'!,'betrekking' is:subject is ob-
ject,object is subject,materie is geest, geest is materie.
Zo ontstaat een schijnvrede van oude indische bewustzijnsfiloso-
fieen,de oud indische Kosmologie van het eeuwige pulserende,het
bijlage: reformatie + Luther/4
in zichzelf wentelende Niets.In het teken van Waterman wordt ons
de nieuwe tijd van al-eenheid, vrede, liefde,nirwana aangereikt om
het zwakke en vermoeide Ik te verlossen.in werkelijkheid hebben
wij hier in talrijke stromingen(NewAGe) te maken met een histori-
sche regressie die voor de toekomstige revitalisering van de re-
latie God + mens,een nieuwe reformatie,geen betekenis kan hebben,
Steiners oplossing is een andere. Hij wijst op de ontwikkeling
van het Ik(Jung:Zelf) als een absoluut nulpunt die in het nulpunt
imaginatief inspiratief en intuitief kan komen tot een nieuwe
grondslag van waaruit de eigen denkactiviteit wordt waargenomen.
In \-zelfwaarneming van het eigen denken beroerd het Ik een ob-
jectieve,geestelijke wereld.Het denkende Ik draagt inzichzelf een
rijke wereld aan zin en zicht die zich oefenend ontsluit.(iets
geheel anders dus dan dat wat Descartes met zijn syllogisme bedoel-
de:cogito,ergo sum) De ontwikkeling nu van dit IK als geestelijk
actief bewustzijnsvermogen(de grootst denkbare tegenstelling met
de oosters of zwart magische(hypnose, drugs)praktijken het Ik uit
te vlakken en in somnabule toestanden tontvankelijk'te laten vege-
teren) geeft een mogelijkheid de grenzen van Oerbeeld en afbeeld,
geest en stof transparant te maken;het geestelijke openbaart zich
in het stoffelijke.Overal in de natuur vinden wij de eenmaligheid.
Zelfs geen twee bladeren aan een boom zijn gelijk.
Bij de mens is het de principieele kwalitet bij uitstek.Ieder
mens is een ‘mensensoort! opzichzelf.Nooit kan de mens alleen uit
maat en getal begrepen worden.Ieder mens is een eenmalige open-
baring van zijn eigen scheppend oerbeeld - op zijn manier.
Hij existeert als wezen van een goddelijk wezen - de mens is een
miecro-cosmos waarin de macro-cosmos,het goddelijke oerbeeld,spie-
gelt.In het lagere Ik kan een hoger ‚geestelijk ik zich manifes-
teren( Jung:Zelf)Hier wordt het grote geheim uitgesproken dat het
de Christuskracht is die zich in ieder mens op Voor een ieder mens
specifieke wijze,wil manifesteren en als het ware menselijk Ik
wil opstaan. Yowel het schouwende, imaginatieve tvoor openbarin-
gen transparante! bewustzijn en de kennistheorie van Rudolf Stei-
ner zijn het erover eens dat het kennende Ik de kenbare wereld
niet als een 'tegenover zich' ontmoet maar met de geestsubstantie
van de wereld(schepping)in oorspronkelijke en nog wezenlijke vorm
Bijlage:reformatie + Luther/5
verbonden is.
Men kan uiteraard op het klassieke voorbeeld van Goethes ont-
‚dekking wijzen,die,na talloze naspeuringen over planten en plan-
tenvormen tenslotte in een geesteschouw zeer konkreet de Oer-
plant als levende,scheppende Idee voor ogen zag.Maar op soort-
gelijke wijze zijn er talloze kunstenaars vooral,ditto wetenschap-
pers op eenzelfde ervaring en verschijnsel uitgekomen(Koestler,
1966)Dichterlijk komen ons de schone strofen van Goethe in ge-
dachten:
‘Die Geisteswelten sind nicht verschlossen
Dein Aug ist zu,dein Herz ist tot!
Het Ik in het bewustzijn is dus een transcendent beginsel dat
in realiter een kenorgaan van de eerste orde is.Het opwekken van
dit Ik is een van de meest Godewelgevallige,nederige daden die
in religie en godsdienst ZOUDEN KUNNEN WORDEN GESTIMULEERD.
Daarmee zou een volgende stap gezet zijn in de godsdienst-beleving
en historieseen nieuwe reformatie - zonder ook maar enig kind met
welk badwater ook weg te gooien.
Men moet dus leren zien dat ons Ik een dubbel-functie heeft.
Er is het gewone alledaagse 'spiegel'ik - een product van onze
lichamelijke constitutie en ons alledagsverstandelijk-in-de-wereld
staan,anno deze tijd.Dat manifesteert zich gemakkelijk in de ge-
wone Weltklugheit en egomanie,kortom het kleine,egocentrische be-
staan(onvrijheid,onzelfstandigheid,materialisme,animalisme)
Er is echter ook een ‘hoger ik'geboren die om manifestatie vraagt.
WANNEER VANUIT HET KERKELIJK-LUTHERSE de oerangst opklinkt:
‘God is in de hemel en gij zijt op aarde(Prediker,Salomo 5,1)dan
kan gewezen worden op ge grote mystici aller tijden die wisten
en daarover berichten: ‘God is in de Hemel en óók in onze ziel
werkzaam - er is geen tegenstelling"
Allen voor de dwangmatig intellectueel-verstandelijken uit hun
kleine Ik,bedolven onder massa's theologisch hersenspinsel,is er
een 'im selben Kreis' rondtollen....en de relatie God-mens blijft
een onoplosbaar raadsel.
Uitsluitend door het nieuwe paradigma van het IGEESTZELF' dat ge-
lijktijdig door een aantal 19/20e eeuwse wetenschappers is(her)
ontdekt en als structuurbeginsel van de menselijke aard in vele
facetten is waargenomen en verwoord(Steiner,Jung,Teilhard de Char-
din,Ulrich Mann,Bock, Andrew Welburn en zeer vele anderen)kan de
theologie uit het dal komen en de kerk uit de afgang tillen.
Emil Bock:De Apocalypse - de tekenen des tijds in de openbaring
van Johannes (ned.vert.1989 Christofoor,Zeist)
uit de inleiding
De mens die op religieus gebied zijn weg zoekt wordt er niet vol-
doende mee geholpen als men hem alleen wijst op wat er twee duizend
jaar geleden is gebeurd.hij moet een direct verband zien met wat hij
in zijn eigen tijd beleeft en contact hebben met geestelijke krach-
ten die nu werkzaam zijn.
De Openbaringvan Johannes staat niet voor niets aan het einde van
de Heilige Schrift.Om tot de Openbaring door te dringen moeten wij
door al het andere heen zijnsevangelien,Handelingen,Apostelen,de
brieven van Paulus.Dit boek is eigenlijk de Heilige Schrift van een
gevorderd ChristendomHet zal het richtsnoer worden voor een modern
Christendom dat werkelijk bij onze tijd past,dat weer acolyptisch
wordt.De Openbaringen van Johannes heeft tot nu toe nog geen actieve
rol gespeeld.Dit is een gevolg van het feit dat het christendom in
zijn kerkelijke vormen ver bij zijn tijd is achtergebleven. -
Wie heeft het stormachtig voortrollende rad van onze eigen ontdekkin-
gen en uitvindingen kunnen bijhouden?De wetenschap en de techniek
ontwikkelden zich zo dat onze vele problemen er een gevolg van zijn.
De mens heeft verzuimd een overeenkomstige innerlijke ontwikkeling
door te maken.Evenmin het Christendom.
Dit heeft geen vooruitstrevende,gemetamorfoseerde vorm ontleend aan
de inhoud en sfeer van de evangelien,noch aan iets boven die wereld
uit.Als het hierin was geslaagd zouden wij niet zo radeloos en
passief staan tegenover de gebeurtenissen van onze tijd.Indien het
Christendom wezenlijk al zou zijn aangekomen bij de Openbaring van
johannes dan zou onze tijd pas werkelijk apocalyptisch(in overgang,
in transformatie)kunnen izjn.Men zou dan in veel hogere mate de mo-
gelijkheid hebben om met christelijk inzicht doeltreffend in te grij-
pen in de bergafwaarts gaande ontwikkeling van onze moderne bescha-
ving.
De Christenheid heeft helaas in feite nog helemaal niet de stap van
het Oude naar het Nieuwe Testament gedaan.Het Christendom is eigen-
lijk de godsdienst van de open hemel,de godsdienst dus van een mens-
heid voor wie het voorhangsel is weggeschoven dat de aardse zintuig-
lijk waarneembare wereld scheidt van het gebied van het bovenzinne-
lijke.De godsverering van het Oude Verbond is daarentegen de gods-
dienst van de gesloten hemel.Het belangrijkste symbool van de oud-
testamentische vroomheid was het voorhangsel voor het Allerheiligste
in de tempel van Salomo.Als een onaantastbare scheidsmuur bande het
voor de mens ieder tsreven uit naar een waarnemend beleven van het
bovenzinnelijke.Het werd dem ens ingescherpt dat hij zich niet moet
aanmatigen,de wereld waarin het goddelijke woont met inzicht te kun-
nen naderen.
De mensheid heeft niet altijd voor het gesloten voorhangsel geleefd.
Hoe verder wij teruggaan naar de eerste fasen van de geschiedenis,
des te levendiger zijn wij opgenomen in de wereld van een oude hel-
derziendheid:'kinderlijk'dromend kon zij binnenzien in de rijken van
de engelen en van de andere bovenzinnelijke wezens,die in het aardse
bestaan leven en aan gene zijde ervan...
Om de mens tot zelfstandigheid,tot wakkerheid,tot Zelfbewustzijn,
tot helder waarnemen van en omgaan met de natuur en de aarde te
brengen moest de intuitieve schouwing van de wereld en de geest ver-
dwijnen.Het is een van de belangrijke missies geweest van hetOude
testament en het Israelische/Joodse volk.
In het uur van Golgotha verliest het beginsel van het voor een geslo-
ten voorhangsel moeten staan zijn geldigheid en zijn kracht.Het
scheuren van het voorhangsel in de tempel was als het ware een
goddelijke, symbolische handeling: voorbij is de tijd dat de mens
verbannen is uit het gebied van door inzicht gedragen nabijheid van
Godshet begin van een nieuwe helderziendheid is gekomen.
Het eerste Christusgebeuren heeft in het gebied van het fysieke
en van het zichtbare plaats gevonden.Het zaait in de harten die
daarvoor openstaan het zaad van de kracht en de ontwikkeling,waar-
door de mens deel kan hebben aan het tweede Christusgebeuren.
DIT IS HET MYSTERIE VAN DE WEDERKOMST DAT ZICH IN ZIJN VOLLE
GLANS STEEDS MEER VOLTREKT IN DE BOVENZINNELIJKE WERELD.
In de eerste jaren van het christendom werden reeds de lichtstra-
len van deze nieuwe openbaring zichtbaar:een toekomst in Christus.
Dit vraagt om en kan ook een nieuw bewustzijn wekken.
Na 2000 jaar 'gesloten voorhangsel'(godsdienstrijping,wetenschap,
technologie, modern zintuigelijk bewustzijn)komen wij nu in de fase
van een 'open hemel' ‚Vele 'apocalyptische'verschijnselen in onze
tijd,ook in de gigantische macht van de Diabolos,Satanus(de tegen-
machten)en de destructies en ravages van en in mens en natuur, kun-
nen alleen begrepen worden vanuit het inzicht dat de spirituele
kracht van Christus dichterbij komt.
De Openbaring van Johannes is het leesboek van een christendom dat
tot zichzelf komt;shet vraagt om een hoger bewustzijn en een leef-
wijze die daarmee in overeenstemming is.De mens begeeft zich op de
weg van het nieuwe schouwen wanneer hij zijn denken intensiever en
krachtiger maakt,zodat weer oe rbeelden en ideeen,inspiraties en
intuities kunnen toestromen.
Uit: Emil Bock De Apocalypse - de tekenen des tijds in de
Openbaring van Johannes (ned.vert.1989 Christofoor;duitse
uitgave 1983 Urachhaus)
WELKE PLAATS NEEMT HET CHRISTENDOM IN DE GROTE LIJN VAN DE
GODSDIENSTIGE ONTWIKKELING VAN DE MENSHEID IN?