INTERN
MENSENTYPEN
Uittreksel van een artikel van Max Stibbe uit Vrije Opvoedkunst
september 1963,
Pas vanaf de puberteit kan men een onderscheid maken in zieletypen,
daarvóór moet men volstaan met de onderscheiding in temperamenten.
Het begrijpen van de menselijke ziel nodig voor het bepalen van het
mensentype moet gebeuren met kunstzinnige intuïtie. De ziel leeft
in tegenstellingen, spanningen, ontspanningen. Zij is een steeds
levende en veranderende muziek, Er zijn zeven zieletypen te onder-
scheiden, die bij ieder mens allen aanwezig zijn, al spelen cen aan-
tal een overwegende rol. Een psychologische grondwet voor het door-
gronden van de geheimen van de menselijke ziel is, dat men een open
blik moet bezitten voor de wereld om zich heen, Uit de verschijnse-
len van sterren, wolken, planten en dieren kan men gegevens vinden,
die het mogelijk maken onze ziel beter te begrijpene
De ontwikkelingsfasen van het kind
De eerste zeven jaar van de ontwikkeling van het kind staan in dienst
van de opbouw van het fysieke lichaam. De tweede zeven jaar van het
organisme der opbouwende krachten, de levenskrachten. In dit complex
van levenskrachten, dat men behalve bij de mens ook in de planten-
en dierenwereld vindt, werken de vier natuurverschijnselen door die
men vanouds de vier elementen vuur, lucht, aarde en water noemt. Zij
veroorzaken het ontstaan van de vier temperamenten. De lagere school}
periode is derhalve in hoofdzaak een opvoeding van de temperamenten.
De opvoeding moet de gunstige factoren van het temperament tot ontij
plooiing brengen en de gebreken zo veel mogelijk afslijpen, opdat
de volwassene later niet het slachtoffer wordt van zijn temperament.
‘De kleuterperiode, waarin het stoffelijk lichaam tot ontwikkeling
moet komen, is een volledige individuele opvoeding in een individuele
omgeving met veel rust. Rust om het lichaam met zijn functies onge-
stoord te kunnen laten ontwikkelen. Ieder kind op zijn eigen wijze.
Het ouderlijk milieu ís hier de aangewezen plaats. In de lagere
school periode moeten ouderlijk milieu en school milieu in samenwer-
king met elkaar functioneren.
De temperamenten:
„- het wilskrachtige, vurige, cholerische temperament
— het variabele, luchtige, sanguinische temperament
— het gelijkmatige, flegmatische temperament, waarin de krachten van
het vloeibare zichtbaar worden
„- het zwaartillende, naar binnen gekeerde melancholische temperament,
dat vervuld is van het aardse element.
In de puberteitsovergang komt het zieleleven als totaliteit vrij. De
puberteit is het optreden van de totale verandering in de verhouding
van de ziel tot het lichaam èn tot de gehele wereld. De nu vrije ziel
krijgt een eigen binnenwereld, die niet meer afhankelijk is of moet
zijn van ouders en verdere omgeving, die eigen wetten volgt en een
gigen verhouding zoekt tot de buitenwereld, Deze buitenwereld omvat
natuur, kosmos, goddelijke wereld, morele wereld, eigen lichaam, eigen
käraktèr, medemens etc.
Ke ed hnnnastennmned
od
ü
14
Jore
_ NI Jet
er
Ek
fe En
>
2
ZA
Wor
+ Pal 2
Van deze verhouding van binnenwereld tot buitenwereld kan men de
zeven zieletypen afleiden. Tot slot vindt bij het volwassen worden
de geboorte van de geest plaats. De geest die tevoren nog dienaar
was van de lagere wezensdelen, in het bijzonder van de ziel, treedt
nu bij het volwassen worden in het volle daglicht en neemt de heer
schappij voor het leven op zich. Vanaf deze leeftijd kan de mens als
een zelfstandig individu verantwoordelijk zijn voor zijn eigen leven.
De geest van de mens bepaalt alle ontwikkeling voor zover deze van
hemzelf uitgaat. De mens heeft behalve zijn zielewezen Gdellimk, dat @
het.begin en ‚de drager is van zijn geest, Het oorbeeld van alle ont-
pat ikkeling is gegeven in het Nieuwe Testament, waar Jezus Christus
zijn twaalf discipelen om zich heen verzamelt, Als de twaalf wegen
voor twaalf verschillende ik-wezens. In mensen werken door elkaar
heen ik-wezen of geest-wezen, ziele=organisme, temperament en stof- Î
felijk lichaam. Het stoffelijke in de mens is het minst verander-
lijke, daarna komt het temperament dat sterk vast ligt. Het ziele-
organisme is wat bewegelijker en gemakkelijker te veranderen. Bij
het zieletype moeten we het introverte en het extroverte type onder-
scheiden, d.w.z. het naar binnen gekeerde en het naar buiten gekeerde
type. Bij het introverte hebben we twee mogelijkheden:
t
ë
xs
„a. de ziel die in zichzelf tevreden is en sterk op zichzelf wil staan
’ en dus van ik-bewustzijn vervuld is, doordat het ik met grote ac=
tiviteit in het binnenste van de ziel werkt.
„be het geval dat dit niet zo is en de ziel in een verdroomd en pas-
sief bestaan in zichzelf leeft,
Introvert actief: het ik-bewuste ere Grtuense)
‘y Een sterk innerlijk leven, veel gedachten, slecht contact met buiten-
wereld, onvoldoende ver ouding tot natuur en medemens, voelt zich in
de huidige wereld niet thuis, geen contact met het heden wel met het
verleden, geheugen is belangrijke zielefunctie,
Introvert passief: het verdroomde ere Gean))
“ Innerlijke leven passief, wegdromen in gevoelens en stemmingen, komt
veel voor bij artistieke naturen, neiging tot het wegdromen in in-
tellectuele studies, neiging tot ontvluchten van de werkelijkheid,
reageert vaak door reflexen, spiegelt onbewust de buitenwereld af in
eigen gedragingen, het ik-bewustzijn is te zwak om grondig afstand
te houden, Het ik-bewuste type verweert zich actief tegen invloeden
van buiten. Het verdroomde type heeft deze ik-kracht niet en de ziel
spiegelt onbewust wat buiten gebeurt. In het extreme is het het "lata!
verschijnsel van de Oosterse vrouwen.
Tegenover de introverte typen de extroverte typen. Te splitsen in
a. het agressieve type
b. het estetische type
die beiden de buitenwereld in zichzelf opnemen op een resp. actieve
en passieve wijze,
Extrovert actief: het agressieve type (Mars):
Neemt de buitenwereld op in zichzelf door zich in die buitenwereld
te plaatsen met grote energie, met inzet van alle innerlijke krach=
ten. Doet het in de eerste plaats dem.v. de spraak, het sprekende type,
[8
5e
Hij gaat snel over tot de handeling. Werkt in de buitenwereld, voelt
zich daarin thuis, Komt daardoor vaak in botsing met wereld, mensen
en mensengroepen. Het geheugen is niet primair, de blik ís primair
gericht op de toekomsti 7 TTT
Extrovert passief: het estetische type (Venus)
Het is vervult van sympathieen en antipathieen, het oordeelt snel,
het is een gemoedstype. Het heeft behoefte aan een estetische buiten-
wereld op de een of andere wijze en beoordeelt de wereld op grond van
deze aangeboren behoefte. Het agressieve type is bovenal een manne-
lijk type, het estetische type vooral vrouwelijk. Het estetische type
komt vaak in botsing met de wereld die niet harmoniseert met zijn of
haar idealen. Deze botsing veroorzaakt negatieve oordelen en anti=
pathieën, terwijl een harmonie met de buitenwereld een aanleiding is
tot sterke sympathieën en positieve oordelen.
Tussen de extroverte en de introverte typen vindt men twee overgangen.
Overgangen, waarin een evenwicht is tussen binnen= en buitenwereld.
Dit evenwicht is op twee manieren mogelijks.
De eerste mogelijkheid: de binnenwereld is zo in contact met de bui-
tenwereld, dat van binnenuit de chaotische tendensen van die buiten-
wereld worden geordend; Dan spreekt men van het overheersende type
Gisin). Wanneer daarentegen de buitenwereld in de binnenwereld de
chaos ongehinderd kan laten doorwerken, dan spreekt men van het be-
wegelijke type (Mercurius) Het overheersende type heeft een goed
begrip en een goede” verhouding t.o.v. de buitenwereld, gaat daar niet
zo op in als het agressieve types Het houdt zijn innerlijke evenwicht,
denkt na over zijn ervaringen in de wereld om zich heen en tracht
daar zo veel mogelijk orde in te scheppen, dem.v. het alles overheer-
sende denkleven. Men heeft hier te maken met een koninklijk over-
wicht dat in rust wordt uitgeoefend, zodat men ook zou kunnen spreken
van het rustige type, in tegenstelling tot het bewegelijke type. Het
denken is de hoofdfunctie van het zieleleven bij dit type, het wijs-
heidsvolle denken. Er is steeds een direct contact bij dít type met
de momentele toestanden en verhoudingen. De overheersende mens leeft
in het heden, Hij regelt zijn verhouding binnenwereld-buitenwereld
op een actieve wijze. Bij het bewegelijke type gebeurt dit op passieve
wijze. Het evenwicht berust hier op een doorstromen van buiten naar
binnen en van binnen naar buiten, waarbij door de passiviteit van het
eigen zieleleven de wetten van de buitenwereld prevalteren. De bewe
gelijke mens heeft een heel gemakkelijk contact met de wereld. Hij
reageert onmiddellijk op omstandigheden en verhoudingen, zodat hij
alles waarneemt en dan iets doet, hij is een waarnemingsmens. Hij
tracht niet zijn eigen innerlijk in de buitenwereld naar zijn hand te
zetten zoals de actieve mens, maar treedt direct handelend op na de
waarneming, zo goed en zo kwaad als het kan. Zijn blik is niet op de
toekomst gericht, hij kent slechts het heden. Hij leeft geheel mee
met zijn naar buiten stromende ziel met de andere mens, begrijpend
wat er gebeuren moet. Hij huppelt gemakkelijk van het ene fenomeen
naar het andere, en vergeet ook snel. Zijn denken is vlug, maar niet
van wijsheid en diepte vervuld. Het is een associatief denken.
Tot slot nog het stralende type (zon).
Dit is het type, waarin de verhouding binnen- en buitenwereld op een
totaal harmonische wijze bestaat, zodat alle genoemde zielefuncties
in harmonie met elkaar werken. Te zien bij Goethe en Mozarts
C
Schema van de zeven zieletypen:
Adreet! Ë 4.
add / 8
pe
ZON
ze 6.
wrr d NAA el
. Het esbetLeële type: breedoordelend en „voelend in wereld en botst
Het overheersende type: wijsheidvol denken, actief innerlijk leven,
ordent chaos van buiten, beheerst het heden, binnen- en buiten-
wereld in evenwicht,
Het agressieve type: werkt in wereld en botst, spreken sn handelen {zicht
verhouding tot de toekomst, za, Eetief) ZT
Het stralende type: buiten=- en binnenwereld in harmonie, alle zie-
lekrachten in harmonie, activiteit en passiviteit in harmonie,
ideaaltype. EC
buitenwereld ig hoofdzaak, Cpassied. ee
Het bewegelijke type: combinerend denken en waarnemen, daad, chaos ze
van buiten werkt in passief innerlijk, momenteel reagerend, binnen-
CEESeien
Het ik-bewuste type: geheugen, slecht contact met de buitenwereld,
verhouding tot het verleden, binnenwereld hoofdzaak,c'äctief
en buitenwereld in-evenmicht,
Het verdroomde type: dagdromen, spiegelt de buitenwereld, leef
tijdloos, binnenwereld is hoofdzaak, rpässicfà gaak
WRAEBENREN:
volgt een nadere bespreking van de zeven zieletypen.
Het ik=bewuste type:
Het cultiveert met alle energie de eigen binnenwereld, slechte
verhouding tot de omgeving, slee Ï t het heden, be-
grijpt in hoofdzaak wat het verleden is. Neemt moeilijk besluiten,
heeft tijd nodig om gebeurtenissen en feiten te verwerken, kan
niet onmiddellijk tot de handeling overgaan. Reageren langzaam,
denken innerlijk veel en grondig na. Wekken uiterlijk de indruk
inactief te zijn. Zij moeten het heden eerst verleden kunnen laten
worden, voordat ze er iets mee kunnen beginnen. Voorbeeld: Willem
van Oranje. Zijn in practische dingen vaak onhandig, zij stoten
zich licht aan de wereld en aan de mensen. De natuur is hun vreemd,
zoeken het liefst een bos op, dat schaduw geeft en beschermt. De
gestalte is meestal groot, ietwat gebogen, zuchtend onder een
zware last, de last des levens drukt o Ì e. Meestal donker,
grauw uiterlijk, eenzaam. Voorbeeld: Friedrich Schiller.
Maken vaak een koude indruk, gegroefd en gerimpeld voorhoofd door
het vele denken, duistere aanblik. Hoofddeugd de trouw, hoofdzonde
de nijd. De nijd, omdat hij bewust levend snel merkt dat hij bij
andere typen vaak ten achter raakt. Bij de opvoeding er voor zor=
gen dat zij van hun eenzijdigheden en zwakten zo veel mogelijk
verlost worden, dat vermindert de nijd. Positieve eigenschappen:
trouw en diepzinnigheid, negatieve eigenschappen: nijd en egocen=-
triciteit. |\Omgang met dit type: zich in het eigen innerlijk bezig
houden met het geestelijke in het algemeen en met het geestelijke
dat voor deze mens van belang is in het bijzonder. Deze inwendige
voorbereiding is bijna altijd voldoende om het verstoorde contact
met de ik-bewuste mens te herstellen. Hij heeft een grote inner-
lfjke gevoeligheid en beleeft of men een diepere belangstelling
voor hem heeft of niet. Men moet zichzelf verinnerlijken in de om-
gang met deze mensensoort, bij wie het innerlijk leven de hoofdzaak
is. Geef hem ook tíjd de dingen te. verwerken. De ontwikkeling van
het ik-bewuste type gaat van binnen naar buiten, van het verleden
naar het heden.
2.
Het verdroomde type:
Neiging tot onbewust overnemen van datgene wat in de omgeving
leeft, gebaren, woorden, zinswendingen etc., maar ook gevoelens.
Wat zij in zich opnemen kan diep door werken. Het type is gemak-
kelijk te herkennen. Loom, passief, van temperament vaak fleg-
matisch, sterk afwisselend van stemming wanneer dit in de omge=
ving zo voorkomt, gelijkmatigheid van stemming kan ook voorkomen.
Van nature ís helf innerlijk leven vaak vrij onbewogen. De gestalte
heeft een ongevormd element, neiging tot dikheid of tot ronding.
Gezicht is vaak aan de ronde kant. (Een opvallend verschijnsel dat
men bij de actieve typen meer moet letten op de totale lichaams-
bouw als uitdrukking van het zieleleven, terwijl bij de passieve
typen meer de bouw van het hoofd en het aangezicht opvallende
verschijnselen vertoont). Voorbeeld verdroomde type: Frans Schubert.
Zijn leven speelt zich geheel af in dagdromen, muzikale inspiraties
komen in nachtelijke dromen. Ook Willem V en Lodewijk XVI. Ook
Lodewijk XV behoort tot dit type. Er wordt vermeld, dat hij de
ondeugd, de liederlijkheid in hoge mate bezat, maar met de drang
tot erotische uitspattingen. Deze negatieve aspecten in het ver-
droomde type kunnen bestreden worden door echte kunstzinnige
scheppingsarbeid. De goede eigenschappen zijn van dit type de
voorzichtigheid, Het type verbergt zijn eigen wezen achter de spie-
gel van de omgeving. Deze moet men doorzien om het eigen wezen te
kunnen bereiken, Daarvoor moet men zichzelf zo zeer vervüllen van
liefde voor de andere mens en het besef dat hun spiegeling niets
anders is dan de buitenwereld en men daar dwars door heen moet
kijken. Dit kost veel voorbereiding maar is de moeite waard. Deze
typen geven vaak weinig moeilijkheden. Verdroomde typen zouden
veel kunstzinnig scheppende arbeid moeten verrichten.
Het agressieve type:
Het is een tegenbeeld van het ik=bewuste type. De buitenwereld
overheerst, ook de toekomst overheerst. Het agressieve type treedt
onmiddellijk handelend, sprekend op. Het reageert op gebeurtenis-
sen niet door averdeÄnel be of het geheugen, maar door het woord
of de daad. De militair, de rhetor. Een forse lichaamsbouw, een
groeineiging in de breedte, Dynamiek in hun optreden, gaat recht
op een doel af, zet moeilijkheden op zij, botst vaak, kan grof
zijn in het optreden. Temperament vaak cholerisch, past vaak ge-
weld toe, een hoog tempo. De machtige activiteit maakt het hem
mogelijk vele dingen tegelijk te doen. Dit type valt toch niet
gauw aan, het trekt zich terug bij gevaar of tegenslag. Voorbeeld:
Prins Maurits. In de Middeleeuwen wordt de wiskunde en speciaal
de meetkunde als agressieve wetenschap beschouwd, Verklaring: de
agressieve mens laat steeds opnieuw het bewustzijn aan de buiten-
wereld ontwaken. Telkens een nieuwe kleine aanval op die buiten-
wereld, hij wordt daarin innerlijk wakker. Bij de meetkunde heeft
men met iets dergelijks te maken. Het zijn figuren en voorstellin=.
gen die een probleem opleveren en worden opgelost. De agressieve
mens ontwaakt al aanvallend. Elke keer ontwaakt men opnieuw. Om=
geng.met dit type: niet op dezelfde wijze reageren, rust bewaren
bij alle krachtuitingen, alles op voorzichtige wijze benaderen,
belangstelling tonen. We zien dan door de onsympathiek aandoende
uitingen hoen. Trek je er niets van aan, probeer achter de inten-
ties te komen van dit typee Ondeugd is de toorn, driftuitbarsting.
Cr
6.
Het vrij laten lopen van de drift is in het algemeen het ecuvel van
dit type. De deugd is de moed. De moderne mens moet zich verinner-
lijken, de agressieve krachten omvormen. De uiterlijke strijd moet
naar binnen gekeerd worden tegen de lagere instincten.
Het agressieve type moet zachtmoedig worden, de strijd aanbinden
met zichzelf tegen alle geweldadigheid, tegen elke machtsbehoefte,
en daarbij de moed ontwikkelen die de deugd is van de agressieve
mens. De bestrijding van het natuurlijke instinct, bijv. tot machts-
wellust. In de opvoeding moet men tegenwichten zoeken tegen deze
machtsinstincten,
Het estetische type:
Een grote verwantschap met het verdroomde type, gaan ook vaak samen.
Er is een diepe verhouding tot de buitenwereld, hij reageert sterk
op die buitenwereld, maar niet onbewust. Hij interesseert zich voor
die buitenwereld en reageert erop met het eigen zielelichaam, met
oordelen, sympathieen en antipathieën. Vaak in conflict met de bui-
tenwereld. Deze conflicten leiden dan tot uitingen die negatieve of
positieve oordelen inhouden, Eenzelfde soort van anti=- of sympathie.
Het gebeurt vaak met grote heftigheid. Dit type zoekt aansluiting
bij anderen die het positief beoordeelt, sluit zich af tegen die het
negatief beoordeelt, Hun houding is vaak soepel, lieflijk. Lichaam
goed gebouwd, soms licht gebogen. Het gezicht meestal ovaal rond,
vaak mooi, soms heel erg lelijk. Voorbeeld: Venus van Milo. De meeste
mooie meisjes of mooie jongens behoren tot dit type. Voorbeeld: Stad-
houder Willem II. Gaat veelal samen met een flegmatisch temperament.
De omgang met dít type vormt grote moeilijkheden. Er is een bepaald
gebied waarvoor het estetische type zich vooral interesseert, nl. dat
van de zielegeheimen van andere mensen, m.a.w, van de wereld van
liefde en haat. Gesprekken met deze mensen, met deze typen kan men
vandaar uit aanlopen, vanuit datgene wat met liefde en haat van andere
mensen te maken heeft. De ondeugd is eenzijdigheid van het gevoels.
leven, Volgens de Middeleeuwen was dat de ondeugd van de gulzigheid.
En niet alleen de gulzigheid in de zin van hevige begeerten naar
eten of snoepen, maar meer naar het bevredigen van de begeerte in het
algemeen, de gierigheid dus. Als deugd werd aangegeven de lieflijk
heid. Een liefdevol wezen. Dit type heeft steeds een of ander element
waar het sympathie of liefde voor uit. In de opvoeding moet het den-
ken geactiveerd worden. Hun instinctieve oordelen moeten door een
doelbewust onderwijs op velerlei wijzen gevormd en verbeterd worden
en in de sfeer van het denkende bewustzijn opgeheven. Aan de andere
kant moet hun liefde voor bepaalde aspecten van personen of gebeur-
tenissen uitgebuit worden en via kunstzinnige activiteit overgebracht
als activiteit in de wilssfeer. Deze typen missen vaak activiteit in
de denksfeer en activiteit in de wilssfeer. Ze zouden zich het liefst
willen vermijden in liefdesgeschiedenissen. Het zich op estetische
wijze met het exacte bezig houden maakt hen vrij van zichzelf en al
hun ongewenste zieleproblemen.
Het overheersende type:
Dit type komt niet vaak voor. De koninklijke ziel verschijnt slechts
af en toe, Kenmerk: evenwicht tussen binnen- en buitenwereld. Indruk-
ken van buiten komen op de mens af. Zijn innerlijk leven komt dat
tegemoet. Er is niet een eenzijdige innerlijke activiteit.
Cr
7e
Heeft de neiging door de overmacht van het denken steeds ordenend
in te grijpen in de uiterlijke verhoudingen. Elke chaos is hem
een gruwel, hij wenst orde en schept orde waar hij kan. Hij over-
ziet direct alle problemen en wil ze dadelijk oplossen, Wil altijd
komen tot afgeronde vormen. Handelt in rustige zekerheid en dankt
dit aan zijn wijde en omvattende denkvermogen, dat in staat is
grote ideeën te vormen. Voorbeeld: Goethe, Johan van Oldenbarne-
veldt. Het Jupiterbeeld.
De deugd is de hoop. Een diepe innerlijke kracht in het vertrouwen
en zekerheid t.a.v. de toekomst van de drie christelijke deugden:
geloof, hoop en liefde is de hoop die met de Christusverbondenheid,
waarmee men gerust een zekere toekomst tegemoet kan gaan, In onze
tijd moet daar de wijsheid bijgevoegd worden. De ondeugd is de
hoogmoed. In de omgang met mensen van dit type moet men zelf ac=
…
tief met ideeen om leren gaan. Daardoor wordt men enigszins aan
hen gelijk en begrijpt hen gemakkelijker. In de opvoeding moeten
deze typen voldoende denkinhoud krijgen, opdat hun gedachtenleven
er door bevrucht wordt.
Het bewegelijke type:
Dit type komt heel veel voor. Het springt van de hak op de tak, de
buitenwereld kan chaotiserend in het innerlijk ingrijpen. Hij on-
derneemt duizend en een bezigheden, die min of meer toevallig op
zijn weg komen. Hij kent talloze mensen en is met alles of iedereen
bevriend. Er zijn in het algemeen met deze typen weinig problemen,
Het is een van de gemakkelijkste typen, gemakkelijk in de omgang,
in de handel uitstekend voldoend. Vele worden arts en voldoen ook
uitstekend. Het associatieve denken dat nodig is om ziekten te
diagnostiseren en de natuur te overzien, te weten of een genees=
middel moet worden gezocht in de planten- dier- of mineraalwereld
etc. Ze zijn zeer behulpzaam. Ook voor de handelsman is dit van
belang. Het combinerende denken is dan ook met het waarnemingsver=
mogen de hoofdzielefunctie van dit bewegelijke type. Dit type leeft
in details, niet in grote overzichten en samenhangen. Hij is mo=
menteel in zijn reageren, men kan er zelden peil op trekken. Hij
is in zijn levensbouw vormloos doordat hij steeds probeert de sym-
pathie van zijn omgeving te wekken, die hem graag zijn kleine en
grote slordigheden vergeeft. Het temperament is meestal sanguinisch,
daardoor een groot aanpassingsvermogen, maar ook een neiging tot —
oppervlakkigheid. Dit type is te herkennen aan zijn snelle bewege=
lijkheid, de veranderlijkheid, de gestalte meestal klein en donker,
het hoofd meestal klein in tegenstelling tot het grote hoofd van
de overheersende mens. Het gezicht kan vaak alle vormen bezitten.
De deugd is: grote handigheid. De ondeugd is: oneerlijkheid. De
neiging met alle winden mee te waaien wordt vaak als oneerlijkheid
uitgelegd. Dit type leeft in vele ongecontroleerde, uit verschil-
lende momentele spanningen ontstane onzuiverheden, als ook een nei-
ging tot oppervlakkigheid, In de opvoeding leren vaste lijn in
zijn leven te brengen, zodat er innerlijk houvast gegeven wordt.
Innerlijke activiteit is nodig om de innerlijke chaos te ordenen.
Dit begint met het oefenen van de bezinning bij de waarneming. Le-
ren niet onmiddellijk en zonder meer te reageren op iedere indruk
van buiten. Doelbewuste waarnemingstraining is op zijn plaats. Da-
gelijks een voorwerp gedurende enkele minuten zorgvuldig waarnemen
en dan uitvoerig en zorgvuldig beschrijven nadat het voorwerp is
weggenomen.
8.
De bewuste waarneming moet verinnerlijkt worden door het nadenken
over het waargenomene. Dit moet een vaste levensgewoonte worden,
opdat het leven voor hem niet tot een voortdurend volkomen chaos
gemaakt wordt.
7e Het stralende type:
Dit type komt zelden voor. Het is door en door harmonisch.
Voorbeeld: Goethe en stadhouder Frederik Hendrik. Het verenigt de
positieve eigenschappen van alle andere typen op harmonische wijze.
Gevoel en intellect staan in harmonische samenwerking. Men vindt
er intellectuele geïnteresseerdheid, zowel als kunstzinnige be-
gaafdheid. Men vindt er een grote openheid en stralende activiteit,
de neiging tot schenken. De deugd is de rechtvaardigheid, dew.ze.
het hart bezitten voor de goede verhouding tot de wereld en is
vervuld van activiteit ten goede tegenover mens en wereld. De on-
deugd is de traagheid, De innerlijke traagheid van ernstige aard.
Naarmate de andere zes typen door opvoeding zowel door zelfopvoe-
ding de eenzijdigheden van hun aard overwinnen, komt meer van dit
stralende type tevoorschijn.
Combinaties van typen:
Er zijn drie typen die als combinatie gunstig kunnen worden beschouwd
en veel voorkomen, Wolfram von Eschenbach noemt ze in de Parcival sage.
“et
1. combinatie van @mbewust en estetische type
2, het overheersende met het bewegelijke type
5. het agressieve met het verdroomde type
In deze combinaties worden de eenzijdigheden van het actieve type in
evenwicht gehouden door de eigenschappen van het daarmee samengaande
passieve type. Combinaties van actieve typen en combinaties van pas-
sieve typen werken minder gunstig. Zelfopvoeding zal hier veel werk
te verrichten hebben. Ook een combinatie van twee typen die beiden
naar binnen gekeerd of naar buiten gekeerd zijn is minder gunstige
Men moet echter nooit vergeten, dat ieder mens alle zeven typen in
meerdere en mindere mate in zich draagt.
De zelfopvoeding van de zeven zieletypen
Het ik=-bewuste type:
Parcival is een combinatie van het ik=bewuste type (Saturnus) en het
estetische type (Venus). Het ik-bewuste type overheerst, maar komt
voor in een zekere mildheid. Als ik-bewust type is Parcival de mo=
derne mens. Zijn ontwikkelingsweg is een weg, die gaat van kennis tot
liefde. Hij leert van Gurnemanz, maar moet tot liefde komen om in
staat te zijn zijn medemens te begrijpen en te helpen. Feirefiss is
een combinatie van Jupiter en Mercurius. Gawan wordt beheersd door de
werking van Mars, mild door de invloed van de maan. Hij is een agres-
sief type, waarin het verdroomde element werkt. De vrouwen vertegen-
woordigen in Wolfram's gedicht de passieve en de receptieve zijde van
het zieleleven, Parcival trouwt met Kondwiramur, die behoort tot het
estetische type. Gawan trouwt met Orgeluse, die representante is van
het verdroomde type, terwijl Feirefiss trouwt met de draagster van de
heilige Graal, Repanse de Joie, die zelf tot het bewegelijke type
behoort. Al deze figuren vinden de weg tot de Graal, ieder op zijn
eigen wijze.
9.
De weg van Parcival van kennis tot liefde gaat in drie trappen: hij
begint als een dwaas, dan komt hij tot twijfel en de laatste trap is
de '"Saelde', die van de innerlijke zekerheid wanneer men de geestelijke
werkelijkheid leert kennen en daardoor de kennis kan verwijden tot
wijsheid. Deze weg bereikt men via het lijden. Door het diepste leed
dat binnen in de mens knaagt, voordat hij genoeg liefde in zichzelf
heeft opgewekt om die derde trap te bereiken. Het ik-bewuste type
moet leren de weg tot de buitenwereld te vinden door het stellen van
vragen, niet zo maar vragen in het wilde weg, maar met het doel om
helper te zijn. Wanneer dit type geen contact heeft met iemand uit
zijn omgeving, dan kan het helpen om in een ogenblikje van eenzaamheid
in stilte zich meditatief bezig te houden met die andere mens en zich
de vraag voor te leggen hoe kan ik hem begrijpen, hoe kan ik iets
voor hem doen? Deze vraag moet een innerlijke vragende houding van de
ziel worden en moet dagelijks herhaald worden. De weg van de esteti-
sche mens loopt in vele opzichten parallel met die van de ik-bewuste
mens, Het estetische type heeft in die buitenwereld al iets lief,
waaraan in beginsel aangeknoopt kan worden. De beperkte belangstel-
lingskring moet uitgebreid worden. De methode is die welke berust op
een vragende zielehouding, maar op één voorwaarde, nl. de oordelen
van gevoelens van sym- of antipathie moeten tot zwijgen worden ge=
bracht in de estetische mens, In het begin in oefeningen van medita-
tieve aard. Later uitbreiden tot het dagelijkse bestaan. De actieve
gelatenheid der gevoelens: dit is de innerlijke training voor deze
mensen. De instinctieve oordelen en sympathieën zijn onvruchtbaar,
hoe waar ze ook mogen zijn, ze bouwen muren tussen de eigen ziel en
de wereld, daarom moeten ze verdwijnen. De estetische mens mag geen
slaaf blijven van de innerlijk werkende instincten.
Het agressieve type geschilderd in Gawan, die lange tijd in het ver-
haal Parcival vervangt als hoofdpersoon. Parcival maakt op de achter-
grond de ervaringen van Gawan ook door. Gawan heeft reeds veel erva-
ring met vrouwen, hij kent de liefde, Dit is meestal het geval met de
mensen van het agressieve type. Hij kent echter van de liefde alleen
de lagere aspecten, niet de reine en onbaatzuchtige liefde, die moet
hij nog leren kennen. Hij moet leren denkend te handelen. Gawan gaat
van de liefde tot de kennis, Dus het omgekeerde bijna van Parcival.
Gawan komt ook in het kasteel van Klingsor, het toverkasteel, waar
mensen verlokt worden tot een ongeoorloofde liefde. Gawan moet zijn
weg vinden in de wereld van de hartstocht, hij zoekt daarbij de liefde
van Orgeluse, die in deze wereld ook op haar plaats is en die hij
eindelijk wint, wanneer hij inderdaad de heer is geworden van zijn
eigen innerlijk. Tevoren ondervindt hij voortdurend leed, niet als
Parcival door knagende gedachten en twijfelingen, maar door hoon en
laster van buiten, hij moet vechten tegen leeuwen en reuzen, die in
de sagen representanten zijn van de begeerten in de mens en zijn ge-
voelens, Daarom moet hij de strijd met de vijand van buiten als agres-
sief type nu naar binnen richten, Nu komt de rust en de bezinning.
Het verdroomde type Orgeluse, die in de wereld der onbewust werkende
hartstochten zeer goed thuis is, is de vertegenwoordigster van het
verdroomde type. Zij spiegelt op milde wijze de ontwikkelingswer die
Gawan gaat, in die mate als hij de strijd voert met zichzelf en alle
activiteit gebruikt om de in hem werkende hartstochten te bestrijden,
wordt ook bij haar het innerlijk actief en keert zij zich meer en meer
naar buiten, Dat is de gunstige wisselwerking tussen deze beide typen.
De moeilijkheid voor dit type is het op gang komen, de liefde voor de
medemens,voor de actieve medemens is van het grootste belang.
4
10.
Is er een begin gemaakt dan werkt dit standvastig verder, De beste
methode is die door de kunst. De vragende zielehouding is ook voor
dit type een goede, Het moeilijkste is voor dit type zichzelf op
gang te brengen.
Het overheersende type Feirefiss is vol van oude wijsheid. Kent diepe
gedachten en ideeen, ziet vaak de verborgen achtergronden van het be-
staan. Hij kent de wereld der engelen, maar niet die van Christus.
Dit is het probleem van de overheersende mens. Heeft hij de ootmoed
dit te aanvaarden, kan hij via de nederigheid tot het Christendom
komen door af te zien van de overheersing via de weg van de deemoed,
dan kan ook hij de Christus vinden.
Het bewegelijke type Repanse, als Graal draagster heeft de krachten
van het Christendom in zich opgenomen. De weg van de zelfopvoeding
is voor dit type zeer moeilijk, Er is een aangeboren talent met mensen
om te gaan, kan zich aanpassen aan alle omstandigheden des levens,
heeft grote soepelheid en toch moet hij aan zelfopvoeding werken en
wel systematisch, Moet leren van binnen uit zijn leven te vormen, hij
moet afstand doen van zijn levenszekerheid, en een gebied betreden
waarin het geheel niet zeker is nl, dat van het innerlijk oefenen in
een systematische training. Ook hier afstand doen en de weg opgaan
van de deemoed, Het aanvaarden van een weg waar geen zekerheid bestaat,
zoals in de gewone dingen. De weg van de bezinning en het overleg,
bezinning voor het handelen, bezinning voor het waarnemen. Eerst in
de vorm van oefeningen en vandaar uit in het gewone leven, zodat het
een deel daarvan wordt. Alleen door de deemoed kunnen de moeilijkhe-
den hier overwonnen worden.
De Graal. Voor ieder type is er een weg naar de Graal. Er is in onze
tijd geen ware ontwikkeling zonder dat het zoeken van de Christus
het middelpunt daarvan uitmaakt. Alle zieletypen zijn van nature on-
christelíjk. De weg der ontwikkeling is een weg ter vervolmaking in
christelájke zin. De Christus is de zonnekracht die ieder type tot
iets stralends maakt, wanneer de verbinding met het hoogste is gevon-
den, Daarom schildert de Graalssage geen zonnemens, omdat men overal
kan zien dat Parcival een stralende held wordt wanneer hij de Graal
heeft gevonden, Die zonnekracht is het gevolg van de harmonie die in
het zieleleven begint te ontstaan wanneer de ontwikkeling met zorg
ter hand wordt genomen.
TS
227l-int
TS/LB
25-6-1968